अमेरिकाले चीनमाथिको प्रविधि र आपूर्ति शृंखलाको निर्भरता घटाउने अभियान तीव्र पारेको छ । राष्ट्रिय सुरक्षा, संवेदनशील डेटा संरक्षण र स्वदेशी उत्पादन बढाउने उद्देश्यले राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्प प्रशासनले चिनियाँ प्रविधिमाथि क्रमशः नयाँ प्रतिबन्ध थपिरहेको छ । तर चीनबाट अलग हुने यो प्रयास अमेरिकी उद्योगका लागि महँगो र कठिन बन्दै गएको छ । सान फ्रान्सिस्कोस्थित रोबोटिक्स कम्पनी ‘चेफ रोबोटिक्स’ यसको एउटा उदाहरण हो । कम्पनीका संस्थापक रजत भगेरीया अमेरिकामै रोबोट बनाउँछन्, तर रोबोटका केही महत्त्वपूर्ण पार्टपुर्जा चीनबाट ल्याउनुपर्छ । चीनले ठुलो परिमाणमा सस्तो र प्रतिस्पर्धी औद्योगिक सामग्री उत्पादन गर्ने भएकाले अमेरिकी कम्पनीहरू लामो समयदेखि चिनियाँ आपूर्ति शृंखलामा निर्भर छन् ।

भगेरीयाका लागि अहिले समस्या केवल लागतको होइन, विकल्पको पनि हो । उनले चीनमा बनिरहेका प्लास्टिकका रोबोटिक ग्राबर अमेरिकामै उत्पादन गर्ने प्रयास गरे । तर अमेरिकी कम्पनीहरूले आवश्यक परिमाणमा उत्पादन गर्न नसक्ने बताए । केही कम्पनीले उत्पादन गर्न सक्ने भए पनि लागत अत्यधिक हुने देखियो । उनका अनुसार केही समयअघिसम्म कम्पनीहरूले ‘सबैभन्दा राम्रो र सस्तो पार्टपुर्जा’ खोज्थे । अहिले लगानीकर्ता र ग्राहकले उल्टै ‘अझै विदेशी पार्टपुर्जा किन प्रयोग गरिरहेको ?’ भनेर प्रश्न गर्न थालेका छन् ।चीनसँगको प्रविधि प्रतिस्पर्धा बढेसँगै अमेरिकी सरकारले ड्रोन, रोबोट, विद्युतीय सवारीसाधन, सञ्चार उपकरण र अन्य संवेदनशील प्रविधिमा नियन्त्रण कडा बनाएको छ । अमेरिकी अधिकारीहरूको तर्क छ कि चिनियाँ प्रविधिमा अत्यधिक निर्भर रहँदा राष्ट्रिय सुरक्षा र संवेदनशील सरकारी तथा उपभोक्ता डेटा जोखिममा पर्न सक्छ । साथै, यस्ता प्रतिबन्धले अमेरिकी उत्पादनलाई प्रोत्साहन गर्ने अपेक्षा गरिएको छ ।

तर यसको तत्कालीन असर भने उल्टो देखिन थालेको विज्ञहरू बताउँछन् । दशकौँसम्म उत्पादन विदेश सारिएका कारण अमेरिकासँग सबै प्रकारका इलेक्ट्रोनिक तथा औद्योगिक सामान ठूलो परिमाणमा उत्पादन गर्ने पर्याप्त क्षमता छैन । परिणामतः स्वदेशी उत्पादन सुरु गर्दा लागत बढ्ने, आपूर्ति ढिलो हुने र नयाँ प्रविधिमा पहुँच कठिन हुने अवस्था सिर्जना हुन सक्छ । एमआईटीको इन्डस्ट्रियल पर्फर्मेन्ससेन्टरका बेन आर्मस्ट्रङका अनुसार अमेरिकी डिजिटल जीवन नै विदेशी पार्टपुर्जा र विदेशमा जोडिएका सामानमा आधारित छ । त्यसलाई तत्काल बदल्न सम्भव छैन । अमेरिकाले आफ्नै उत्पादन क्षमता निर्माण गर्न समय र ठूलो लगानी आवश्यक पर्ने उनको भनाइ छ ।रोबोटिक्स क्षेत्रमा यसको असर अझ स्पष्ट छ । ‘कोपिन कोर्परेसन’ले चीनबाट अमेरिकामा केही माइक्रो डिस्प्ले उत्पादन सार्न दुई वर्षभन्दा बढी समय लगाएको छ । कम्पनीका प्रमुख माइकल मरेका अनुसार अमेरिकामा उत्पादन गर्दा लागत २५ प्रतिशतसम्म बढी पर्न सक्छ । अमेरिकी उत्पादनको परिमाण चीनको तुलनामा निकै सानो भएकाले लागत घटाउन पनि कठिन छ । उनका अनुसार चीनले एक सातामा उत्पादन गर्ने माइक्रो डिस्प्लेको परिमाण अमेरिकाले एक वर्षमा पनि उत्पादन गर्न सक्दैन ।

दुर्लभ खनिजमा पनि समस्या उस्तै छ । ‘गोस्ट रोबोटिक्स’ले मोटर उत्पादन चीनबाट दक्षिण कोरिया सारेको छ । तर रोबोटका लागि आवश्यक नियोडिमियम चुम्बकको कच्चा पदार्थ अझै चीनबाट आउँछ । चीनको दुर्लभ खनिजमा बलियो नियन्त्रण भएकाले आपूर्ति शृंखला पूर्ण रूपमा चीनमुक्त बनाउनु छोटो अवधिमा अत्यन्त कठिन देखिन्छ ।अमेरिकी रोबोटिक्स उद्योगका विज्ञ सामन फारिदका अनुसार अमेरिकी कम्पनीले पहिलो प्रोटोटाइप तयार पार्दै गर्दा चिनियाँ कम्पनी त्यही उत्पादनको तेस्रो संस्करणसम्म पुगिसकेको हुन सक्छ । त्यसैले प्रतिस्पर्धी चिनियाँ प्रविधिमा पहुँच अचानक रोकिए अमेरिकी उद्योगको विकास गति पनि सुस्त हुन सक्ने जोखिम छ । यसको असर विश्वविद्यालय र अनुसन्धान क्षेत्रमा पनि पर्न सक्छ । इलिनोइस विश्वविद्यालयका प्राध्यापक सायन मित्रका अनुसार केही पाठ्यक्रममा चिनियाँ रोबोटिक आर्म, ड्रोन, ह्युमानोइड रोबोट र अन्य उपकरण प्रयोग भइरहेका छन् । चिनियाँ ह्युमानोइडको विकल्प अमेरिकी उत्पादनबाट खोज्दा लागत १० गुणासम्म बढ्न सक्ने उनको अनुमान छ ।

उपभोक्ता क्षेत्रमा समेत असर पुग्ने सम्भावना छ । रोबोट भ्याकुम, स्वचालित पूल क्लिनर र लन मावरजस्ता उपकरणको ठूलो हिस्सा चीनमा उत्पादन हुन्छ । उत्पादन अमेरिकामा सार्न दीर्घकालीन रूपमा सम्भव भए पनि त्यसको मूल्य अमेरिकी उपभोक्ताले महँगो सामानका रूपमा तिर्नुपर्ने विज्ञहरूको भनाइ छ । यसरी हेर्दा चीनबाट प्रविधिमा दूरी बनाउने अमेरिकी रणनीति राष्ट्रिय सुरक्षाका दृष्टिले दीर्घकालीन लगानी हुन सक्छ । तर छोटो अवधिमा यसले अमेरिकी उद्योगलाई महँगो उत्पादन, आपूर्ति अभाव र प्रतिस्पर्धात्मक क्षमतामा दबाब दिने देखिन्छ । खास प्रश्न यही हो कि अमेरिकाले अहिले चुकाउने आर्थिक पीडाले भविष्यमा पर्याप्त स्वदेशी प्रविधि र आपूर्ति शृंखला निर्माण गर्न सक्छ कि सक्दैन ?