काठमाडौँ । नेपाल राष्ट्र बैंकले वित्तीय चेतना अभिवृद्धिका लागि वित्तीय साक्षरताका बहुआयामिक पक्षबारे जानकारी गराउँदै सर्वसाधारणलाई सचेत, जिम्मेवार र विवेकपूर्ण वित्तीय निर्णय लिन आग्रह गरेको छ।

राष्ट्र बैंकले २०८३ कात्तिकमा जारी गरेको वित्तीय चेतनामूलक सन्देशमा वित्तीय साक्षरता केवल आम्दानी, खर्च र बचतको जानकारीमा मात्र सीमित नभई जीवनका आवश्यकता पहिचान गर्ने, वित्तीय योजना बनाउने, जोखिम मूल्याङ्कन गर्ने र उपयुक्त वित्तीय साधन छनोट गर्न सक्ने क्षमतासँग सम्बन्धित रहेको उल्लेख गरेको छ।

राष्ट्र बैंकका अनुसार वित्तीय साक्षरताका लागि वित्तीय ज्ञान, सीप, व्यवहार र सकारात्मक अभिवृत्तिको विकास आवश्यक हुन्छ। वित्तीय साधन तथा सेवाको प्रक्रिया, लागत, प्रतिफल र जोखिमबारे जानकारी राख्ने तथा उपलब्ध विकल्पको तुलना गरेर उपयुक्त निर्णय लिन सक्ने क्षमता वित्तीय साक्षरताका महत्वपूर्ण आधार हुन्।

जीवन योजनादेखि वित्तीय योजनासम्म जोड

राष्ट्र बैंकले जीवनका विभिन्न चरणमा आवश्यक पर्ने छोटो, मध्यम तथा दीर्घकालीन आवश्यकता पहिचान गरी सोहीअनुसार वित्तीय योजना बनाउनुपर्नेमा जोड दिएको छ।

सन्देशमा आम्दानी, खर्च, बचत, लगानी, सम्पत्ति तथा दायित्वको मूल्याङ्कन गर्दै व्यक्तिगत तथा पारिवारिक आर्थिक अवस्था व्यवस्थापन गर्नुपर्ने उल्लेख छ। नियमित बचत, बजेट निर्माण, आवश्यकताअनुसार वित्तीय साधन छनोट र भविष्यका सम्भावित जोखिमको तयारीलाई पनि महत्वपूर्ण मानिएको छ।

बचत, लगानी र जोखिम व्यवस्थापनमा सचेत हुनुपर्ने

राष्ट्र बैंकले वित्तीय निर्णय गर्दा उपलब्ध वित्तीय साधनको प्रतिफल, लागत, अवधि, तरलता तथा जोखिम विश्लेषण गर्नुपर्ने जनाएको छ।

बैंक तथा वित्तीय संस्थाका सेवा, निक्षेप, कर्जा, बीमा तथा लगानीका विकल्पबारे पर्याप्त जानकारी लिएर मात्र निर्णय गर्नुपर्ने सन्देशमा उल्लेख छ। त्यस्तै, ऋण लिँदा आफ्नो भुक्तानी क्षमता मूल्याङ्कन गर्ने, कर्जाको उद्देश्य बुझ्ने र वित्तीय अनुशासन कायम राख्ने विषयमा पनि जोड दिइएको छ।

डिजिटल कारोबार र वित्तीय सुरक्षामा ध्यान दिन आग्रह

डिजिटल वित्तीय सेवाको विस्तारसँगै साइबर सुरक्षा, वित्तीय ठगी तथा उपभोक्ता संरक्षणका विषयमा पनि सचेत हुनुपर्ने राष्ट्र बैंकको सन्देश छ।

मोबाइल बैंकिङ, डिजिटल भुक्तानी तथा अन्य विद्युतीय वित्तीय सेवा प्रयोग गर्दा गोप्य विवरण सुरक्षित राख्ने, शंकास्पद गतिविधि पहिचान गर्ने र आधिकारिक माध्यमबाट मात्र कारोबार गर्नुपर्ने आवश्यकता औँल्याइएको छ।

त्यस्तै, वित्तीय सेवा प्रयोग गर्दा आफ्नो अधिकार र दायित्व बुझ्ने, आवश्यक सूचना प्राप्त गर्ने तथा सेवा प्रदायकसँग सम्बन्धित समस्या समाधानका लागि उपलब्ध गुनासो व्यवस्थापन प्रणाली प्रयोग गर्नुपर्ने उल्लेख छ।

वित्तीय चेतना नै आर्थिक सुरक्षाको आधार

राष्ट्र बैंकले वित्तीय साक्षरताको विकासले व्यक्तिलाई आफ्नो आर्थिक अवस्थाको मूल्याङ्कन गर्न, सही वित्तीय निर्णय लिन र सम्भावित आर्थिक जोखिम न्यूनीकरण गर्न सहयोग पुग्ने जनाएको छ।

वित्तीय ज्ञान, सीप र सकारात्मक व्यवहारको विकाससँगै नागरिकले आफ्नो आम्दानी र स्रोतको प्रभावकारी उपयोग गर्न सक्ने तथा दीर्घकालीन आर्थिक लक्ष्य हासिल गर्न सहज हुने सन्देशको मूल आशय रहेको छ।

वित्तीय रूपमा सचेत नागरिक निर्माणले व्यक्तिगत तथा पारिवारिक आर्थिक सुरक्षा मात्र नभई वित्तीय समावेशीकरण र समग्र आर्थिक समृद्धिमा समेत योगदान पुर्‍याउने राष्ट्र बैंकको सन्देश छ।

स्रोतः नेपाल राष्ट्र बैंक, वित्तीय चेतनाका लागि जारी सन्देश, २०८३ कात्तिक।