काठमाडौं । शेयर बजारमा लगानी गर्ने लगानीकर्ताका लागि कम्पनीले घोषणा गर्ने लाभांश आम्दानीको महत्त्वपूर्ण स्रोत हो। तर, कम्पनीले लाभांश घोषणा गरेपछि मात्रै शेयर खरिद गर्ने कतिपय लगानीकर्ता बुक क्लोजको मितिबारे जानकारी नहुँदा घोषित लाभांश प्राप्त गर्नबाट वञ्चित हुने गरेका छन्।

विशेषगरी आर्थिक वर्षको पहिलो छ महिनालाई कम्पनीहरूको वार्षिक साधारणसभा गर्ने प्रमुख अवधिका रूपमा लिइन्छ। यस अवधिमा सूचीकृत कम्पनीहरूले अघिल्लो आर्थिक वर्षको नाफाबाट शेयरधनीलाई नगद लाभांश, बोनस शेयर वा दुवै वितरण गर्ने प्रस्ताव सार्वजनिक गर्ने गर्छन्। त्यसैले यस समयमा लगानीकर्ताले कम्पनीका सूचनामा विशेष ध्यान दिन आवश्यक हुन्छ।

के हो बुक क्लोज ?

बुक क्लोज भनेको कम्पनीले आफ्नो शेयरधनीको अभिलेखका आधारमा निश्चित प्रयोजनका लागि योग्य शेयरधनी पहिचान गर्न तोकेको अवधि वा मिति हो। यसको आधारमा वार्षिक साधारणसभामा सहभागी हुन, लाभांश प्राप्त गर्न वा हकप्रद शेयरमा आवेदन दिन योग्य शेयरधनीको पहिचान गरिन्छ।

बुक क्लोजको मिति थाहा नहुँदा लाभांश प्राप्त गर्ने उद्देश्यले शेयर खरिद गरेका लगानीकर्ताले अपेक्षित प्रतिफल गुमाउन सक्छन्। त्यसैले शेयर खरिद गर्नुअघि कम्पनीले सार्वजनिक गरेको सूचना अध्ययन गर्नु आवश्यक हुन्छ।

बुक क्लोजअघि शेयर किन्नु किन आवश्यक?

कुनै कम्पनीले लाभांश वितरणका लागि असोज ३० गते बुक क्लोज मिति तोकेको छ भने उक्त लाभांश प्राप्त गर्न सम्बन्धित नियमअनुसार निर्धारित समयभित्र शेयर खरिद गरी योग्य शेयरधनी कायम हुनुपर्छ।

शेयर खरिद गरेकै आधारमा तत्काल लाभांश पाउने सुनिश्चित हुँदैन। शेयरको राफसाफ तथा हस्तान्तरण प्रक्रियाका कारण बुक क्लोजको सूचनामा उल्लेखित योग्यताको मापदण्ड पूरा भएको हुनुपर्छ। त्यसैले लगानीकर्ताले बुक क्लोज मिति, कारोबारको अन्तिम योग्य दिन र कम्पनीले जारी गरेको आधिकारिक सूचना हेरेर निर्णय लिनुपर्छ।

लाभांशसँगै मूल्य समायोजनमा पनि ध्यान दिनुपर्ने

कम्पनीले बोनस शेयर, हकप्रद शेयर वा नगद लाभांश वितरण गर्ने निर्णय गरेपछि प्रचलित नियमअनुसार शेयरको मूल्य समायोजन हुन सक्छ। यस्तो समायोजनपछि बजारमा शेयरको मूल्य परिवर्तन हुने भएकाले लगानीकर्ताले लाभांशको दरलाई मात्र आधार बनाएर लगानी गर्नु उपयुक्त हुँदैन।

उदाहरणका लागि, कुनै कम्पनीले २० प्रतिशत लाभांश घोषणा गरेको छ भन्दैमा लगानीकर्ताले त्यही अनुपातमा वास्तविक नाफा प्राप्त गर्छन् भन्ने हुँदैन। शेयर खरिदको मूल्य, मूल्य समायोजन, कम्पनीको वित्तीय अवस्था तथा बजारमा हुने मूल्य परिवर्तनले लगानीको प्रतिफलमा प्रभाव पार्छ।

नयाँ लगानीकर्ताले के कुरामा ध्यान दिने?

शेयर बजारमा नयाँ प्रवेश गरेका लगानीकर्ताले कम्पनीले लाभांश घोषणा गरेको समाचार मात्रै हेरेर शेयर खरिद गर्ने प्रवृत्तिबाट जोगिनुपर्छ। लाभांशसम्बन्धी सूचना सार्वजनिक भएको समय, बुक क्लोज मिति र योग्य शेयरधनी कायम हुने प्रक्रियाबारे स्पष्ट जानकारी लिनुपर्छ।

त्यसका लागि नेपाल स्टक एक्सचेन्ज (नेप्से), सम्बन्धित कम्पनीको आधिकारिक सूचना तथा आफ्नो हितग्राही खाता (डिम्याट) र शेयर कारोबारसम्बन्धी विवरण जाँच गर्न सकिन्छ।

त्यस्तै, कम्पनीको नाफा, सञ्चित आम्दानी, वित्तीय अवस्था, लाभांश वितरण गर्ने क्षमता र शेयरको बजार मूल्यको पनि विश्लेषण गर्नुपर्छ।
लाभांशको लोभमा होइन, सूचनाका आधारमा लगानी

शेयर बजारमा लगानीको उद्देश्य आर्थिक प्रतिफल प्राप्त गर्नु भए पनि लाभांशको दर मात्रै हेरेर निर्णय गर्दा जोखिम बढ्न सक्छ। बुक क्लोजको मिति, शेयर मूल्य समायोजन र शेयरधनी कायम हुने प्रक्रियाबारे जानकारी राख्दा लगानीकर्ताले उपलब्ध अवसरको सही मूल्याङ्कन गर्न सक्छन्।

त्यसैले शेयर खरिद गर्नुअघि कम्पनीको आधिकारिक सूचना अध्ययन गर्ने, बुक क्लोजको मिति पुष्टि गर्ने र आफ्नो लगानी रणनीतिअनुसार निर्णय लिने बानी बसाल्नु आवश्यक छ।