काठमाडौँ । असोज २३, जुम्लामा पारम्परिक अन्नबाली कोदोको उत्पादनमा लगातार गिरावट आएको छ भने बजारमा यसको माग र मूल्य उच्च बन्दै गएको छ। एक समयको प्रमुख बाली मानिने कोदो अब नगदेबाली र सहरीकरणको चापमा पछाडि पर्दै गएको छ।
.gif)
जिल्लाको सबै गाउँवस्तीमा कोदो खेती गरिँदै आए पनि अहिले धेरै किसानहरू तरकारी तथा नगदेबालीतर्फ आकर्षित भएका छन्। स्वास्थ्यका हिसाबले लाभदायक मानिने कोदो अहिले सहरी उपभोक्ताबीच लोकप्रिय हुँदै गएको छ, तर स्थानीय उत्पादन क्षमतामा भने गिरावट आएको छ।
सिंजा गाउँपालिका–२ का जयप्रसाद शर्माले विगत एक दशकदेखि कोदो रोप्न छाडेका छन्। उनका अनुसार, अघिल्लो समय कोदोको बजार अभाव र कम महत्वका कारण खेती नगरेका हुन्। तर अहिले कोदोको पिठोको माग उच्च देखिएपछि उनी पछुतोमा परेको बताउँछन्।
जिल्ला कृषि विकास कार्यालयका अनुसार हाल २,७४० हेक्टर क्षेत्रमा कोदो खेती हुँदै आएको छ, जसबाट ३,८५० मेट्रिकटन उत्पादन भएको छ। यो तथ्यांक विगत वर्षहरूको तुलनामा धेरै कम भएको कृषि विकास कार्यालयका प्रमुख रामभक्त अधिकारी बताउँछन्।
उनका अनुसार, कोदो औषधीय गुण भएको पोषिलो बाली भए पनि युवा पुस्तामा आकर्षण घटेको छ। पुरानो पुस्ता उमेर ढल्किंदै गएको, सहरीकरणले खेतीयोग्य जमिन बाँझो हुँदै गएको, र बाह्य अन्नबालीको पहुँच बढेसँगै कोदो हराउँदै गएको हो।
कोदोको परिकार हाल सदरमुकाम खलंगाका ठूला होटल, रेस्टुराँ र होमस्टेहरूमा लोकप्रिय छन्। कोदोबाट ढिँडो, रोटी, सेलरोटी, केक, मदिरा जस्ता परिकार बनाइन्छन्।
व्यापारी अर्जुन बुढा भन्छन्, “बजारमा कोदोको माग र मूल्य उच्च छ, तर खेती विस्तारमा किसानको ध्यान जान सकेको छैन।” उनका अनुसार, पर्यटकहरू पनि कोदोको पिठो किनेर लैजाने गरेका छन्। हाल बजारमा कोदोको पिठो प्रति किलो २०० रुपैयाँ पर्न गएको छ।
निष्कर्षमा, जुम्लाको कोदो खेती संरक्षण गर्न उचित योजना, बजार सुनिश्चितता, युवा पुस्ताको सहभागिता र सरकारी सहयोग अपरिहार्य देखिएको छ।
