काठमाडौं । टीभी हेर्दै वा मोबाइल फोन प्रयोग गर्दै खाना खानु सजिलो भएपनि यसले स्वास्थ्यमा असर पर्नसक्ने विज्ञहरू बताउँछन् । वास्तवमा खाना खाने गतिले तपाईंको जीवनलाई असर गर्छ । यसमा पाचन र सन्तुष्टिदेखि शरीरको तौल व्यवस्थापन र समग्र स्वास्थ्यसम्म सबै कुरा समावेश छ ।
.gif)
ब्राजिलको साओ पाउलो विश्वविद्यालयमा प्रशिक्षित पोषणविद् लिभिया हासेगावा भन्छिन्, “बिस्तारै खानाले खानालाई साना टुक्रामा टुक्राउँछ, जसले गर्दा पाचन सजिलो हुन्छ । म प्रायः मेरा बिरामीहरूलाई यो सामान्य तथ्य सम्झाउँछु । त्यसैले जब खाना ठूला टुक्रामा पेटमा पुग्छ, पाचन प्रक्रिया ढिलो र कम प्रभावकारी हुन्छ ।”“खाना धेरै चपाउँदा तपाईंको र्यालमा पाचन इन्जाइमको उत्पादन बढ्छ, जसले पोषक तत्वहरूलाई तपाईंको शरीरमा राम्रोसँग अवशोषित गर्न मद्दत गर्छ ।” यदि खाना राम्ररी चपाइएको छैन भने पेटले बढी काम गर्नुपर्छ, जसले गर्दा पेट फुल्ने र पाचन प्रक्रिया ढिलो हुन सक्छ ।
“यसैले केही मानिसहरू खाना खाएपछि धेरै घण्टासम्म सुन्निएको र सुस्त महसुस गर्छन्,” हासेगावा भन्छिन् । तर, कति समयसम्म चपाउनु पर्छ भन्ने कुनै निश्चित समय छैन ।विज्ञहरूको सुझाव छ कि गन्नमा ध्यान केन्द्रित गर्नुभन्दा पनि महत्त्वपूर्ण कुरा भनेको खाना पेटमा पुग्दा नरम हुनुपर्छ र यसको मात्रा सजिलै पचाउन सकिने हुनुपर्छ ।“खाना खाँदा ध्यान भंग हुने कुराहरू जस्तै टीभी हेर्ने, फोन प्रयोग गर्ने वा कुरा गर्नेले तपाईंको खाना चपाउने क्षमतालाई नकारात्मक रूपमा असर गर्छ,” हासेगावा भन्छिन्, “यसले गर्दा तपाईंले आफ्नो खाना धेरै छिटो चपाउनुहुन्छ र तपाईंले धेरै हावा लिनुहुन्छ, जसले गर्दा पेट फुल्छ ।”
तौल बढ्ने समस्या
पाचनमा असरसँगै तौल बढ्ने समस्या पनि हुन्छ । न्यूयोर्कको कर्नेल विश्वविद्यालयको पोषण विज्ञान विभागकी निर्देशक स्यान्डर कर्स्टन भन्छिन्, “छिटो खाना खाँदा बढी ऊर्जा खर्च हुन्छ । फलस्वरूप हामी प्रतिमिनेट बढी क्यालोरी प्रयोग गर्छौं । अनुसन्धानले देखाउँछ कि जब तपाईं छिटो खानुहुन्छ, तपाईं सजिलैसँग बढी खाना खानुहुन्छ ।”“बिस्तारै खाना खाँदा मुखमा खाना बस्ने समय बढ्छ,” उनी भन्छिन्, “यसले पाचन प्रतिक्रियाहरू सुरु गर्न आवश्यक पर्ने हार्मोनहरूको रिलीजलाई ट्रिगर गर्ने संकेतहरूलाई बढावा दिन्छ ।”
“पेट भरिएको बताउने हर्मोनहरू निस्कन मस्तिष्कलाई केही समय लाग्छ,” कर्स्टन भन्छिन्, “धेरै छिटो खाना खाने मानिसहरूले वास्तवमा आवश्यकताभन्दा बढी खाना खान्छन् किनभने तिनीहरूको शरीरसँग पेट भरिएको संकेत गर्ने समय हुँदैन ।” परिणामस्वरूप तपाईंले बढी क्यालोरीहरू उपभोग गर्नुहुन्छ, जुन शरीरमा जम्मा भएको बोसोमा परिणत हुन्छ ।
स्वास्थ्य जोखिम
धेरै छिटो खानाले एसिड रिफ्लक्स र ग्यास्ट्राइटिस जस्ता पाचन समस्याहरूलाई अझ खराब बनाउन सक्छ । थप रूपमा रिफ्लक्स भएका मानिसहरूले धेरै छिटो खाना खाएमा उनीहरूको लक्षणहरू अझ खराब हुन सक्छन् ।हासेगावाका अनुसार, “अर्को महत्त्वपूर्ण कुरा के हो भने जब खाना ठूला टुक्राहरूमा आन्द्रामा पुग्छ, यसले आन्द्राको ब्याक्टेरियाको सन्तुलनलाई बिगार्न सक्छ, जसले गर्दा सम्पूर्ण पाचन प्रणालीमा असर पर्छ । यदि यो बानी जारी रह्यो भने यसले मोटोपन निम्त्याउन सक्छ ।”विशेष गरी यदि तपाईंको जीवनशैलीमा पहिले नै केही अस्वस्थ बानीहरू छन् भने, तपाईंको तौल बढ्ने पूर्ण जोखिम हुन्छ । यस कारणले गर्दा मेटाबोलिज्मसँग सम्बन्धित जटिलताहरूको जोखिम बढ्न सक्छ । यसमा टाइप २ मधुमेह, फ्याटी लिभर रोग, मुटु रोग, उच्च रक्तचाप, र कोलोरेक्टल, स्तन र प्यान्क्रियाटिक क्यान्सर जस्ता निश्चित प्रकारका क्यान्सरहरू समावेश छन् ।
सुधारका लागि सुझाव
राम्रो खाने बानी विकास गर्न चाहनेहरूका लागि हासेगावाको पहिलो सुझाव भनेको खाना खाँदा चम्चा वा काँटा तल राख्नु हो । उनी भन्छिन्, “खाना खाँदा पूरै समय चम्चा वा काँटा नराख्नुहोस् । किनभने तपाईंले थाहै नपाई धेरै खाना खान सक्नुहुन्छ । टेबलमा चम्चा राख्ने र त्यसपछि उठाएर खाने सरल कार्यले तपाईंको खाने गतिलाई ढिलो गर्न मद्दत गर्नेछ । त्यसैले आफ्नो चम्चा प्रयोग गर्नुहोस् । चपाउनुपर्ने कुरा कम खानुहोस् । त्यसपछि अर्को टोकाइ खानुअघि चम्चालाई छेउमा राख्नुहोस् ।”
हासेगावाले खानालाई पल्प जस्तो नबन्दासम्म चपाउन पनि सिफारिस गर्छिन् । “जब खाना पल्पी हुन्छ, यो तपाईंले खाना राम्ररी चपाउँदै हुनुहुन्छ भन्ने संकेत हो । यसो गर्नाले स्वाभाविक रूपमा तपाईंको खाने गति सुस्त हुनेछ,” हासेगावा भन्छिन् ।
दोस्रो, खाना खाँदा ध्यान भंग हुनबाट जोगिनु पनि महत्त्वपूर्ण छ ।टीभी हेर्दै वा मोबाइल फोन प्रयोग गर्दै खाना खाँदा तपाईंले कति र कति छिटो खाना खाइरहनुभएको छ भन्ने कुरा बिर्सन सक्नुहुन्छ । यस्तो अवस्थामा सचेत रहेर खाना खाँदा तपाईंलाई यसबाट बचाउन सकिन्छ ।“खाना खाँदा धेरै नबोल्ने प्रयास गर्नुहोस्,” हासेगावा भन्छिन्, “कुराकानीले पनि तपाईंलाई ध्यान भंग गर्न सक्छ र अनजानमा हतारमा धेरै खाना खान बाध्य पार्न सक्छ । त्यसैले कम कुराकानी गर्दै खाना खानुले तपाईंलाई आफ्नो खानामा बढी ध्यान केन्द्रित गर्न मद्दत गर्नेछ ।”
