काठमाडौं । चीनमा कहर मच्चाइरहेको कोरोनाजस्तै एचएमपीभी भाइरस अर्को छिमेकी देश भारतमा देखिएको छ ।भारतमा देखिएका ८ केसमध्ये ६ वटा एक वर्षभन्दा मुनिका बालबालिकामा अर्थात् नवजात शिशुमा देखिएको छ । जबकि अन्य दुई केसमा बालबालिकाको उमेर ७ वर्ष र १३ वर्ष रहेको छ ।यस श्वासप्रश्वास रोगका लक्षणहरू सामान्य रुघाखोकी वा फ्लू जस्तै हुन्छ । तर, कतिपय अवस्थामा यसको लक्षण ब्रोन्काइटिस र निमोनियाको जस्तो पनि हुन सक्छ ।

शिशु, साना बालबालिका, वृद्धवृद्धा र कमजोर प्रतिरोधी क्षमता भएका मानिसहरू बढी जोखिममा छन् ।एचएमपीभी भाइरसबाट बालबालिका कति जोखिममा छन् भन्ने कुरा थाहा पाऔँ ।नवजात विज्ञान, दिल्लीका प्रमुख परामर्शदाता तथा बाल रोग विशेषज्ञ डा आर.डी. श्रीवास्तवकाअनुसार यो भाइरसबाट नवजात शिशुहरू बढी जोखिममा छन् ।विश्वभरका तथ्याङ्क हेर्दा एचएमपीभी भाइरसका अधिकांश घटना ४ देखि ६ महिनासम्मका शिशुमा पाइन्छ । भारतमा पनि धेरैजसो केस १ वर्ष मुनिका बालबालिकामा देखिएको छ ।

चीनमा वयस्कहरूमा पनि केसहरू रिपोर्ट गरिएको छ, तर कमजोर प्रतिरक्षा सबैभन्दा ठूलो कारक हो ।एचएमपीभी भाइरसबाट सङ्क्रमित हुँदा सामान्य भाइरल जस्तै लक्षणहरू देखा पर्छन् । त्यसैले साना बालबालिकालाई रुघाखोकी र ज्वरो आएमा बेवास्ता नगर्नुहोस् ।डाक्टरसँग परामर्श लिनुहोस् । यदि बालबालिकाको श्वासप्रश्वासमा समस्या छ भने यो एचएमपीभी सङ्क्रमणको सङ्केत हुन सक्छ । यसबाहेक अन्य लक्षणहरू कसरी देखा पर्न सक्छन् ।

इन्टरनल मेडिसिन तथा सरुवा रोग परामर्शदाता डा. अंकित बन्सल एचएमपीभी भाइरस उत्परिवर्तन भएको र नयाँ उत्परिवर्तन खतरनाक छ भन्ने स्पष्ट नभएसम्म यो भाइरसबाट आत्तिनुपर्ने अवस्था नरहेको बताउँछन् ।भारत सरकारले पनि एचएमपीभी नयाँ भाइरस नभएको आफ्नो समीक्षा बैठकमा स्पष्ट गरेको छ । यो भारत र अन्य देशहरूमा धेरै वर्षदेखि थिएन । यसकारण अहिलेसम्म कुनै धेरै घातक अवस्था देखिएको छैन ।यद्यपि, चीनबाट आएका मिडिया रिपोर्टहरूपछि धेरै विज्ञहरूले अनुमान गरेका छन् कि एचएमपीभीको नयाँ उत्परिवर्तीले त्यहाँका मानिसहरूलाई सङ्क्रमित गरिरहेको छ । यो पहिले भन्दा धेरै खतरनाक र सङ्क्रामक छ । यति हुँदाहुँदै पनि यसबाट डराउनुपर्ने अवस्था छैन ।

‘जर्नल अफ एलर्जी एन्ड क्लिनिकल इम्युनोलोजी’मा प्रकाशित एक अध्ययनअनुसार अन्य मौसमको तुलनामा चिसो मौसममा श्वासप्रश्वासको सङ्क्रमण बढी हुने गरेको छ ।त्यसकारण एचएमपीभीको सामान्य फ्लू-जस्तो लक्षणहरू देखेर नडराउनुहोस् । तर, यसलाई बेवास्ता गर्नु पनि उचित होइन । त्यसैले एक पटक चिकित्सकको सल्लाह लिनुहोस् । यसलाई रोक्न प्रयास गर्नु राम्रो हुनेछ ।

रोगको कुनै औषधि छैन, रोकथाम नै मुख्य मन्त्र हो

एचएमपीभी भाइरससँग लड्न कुनै एन्टिबायोटिक वा एन्टिभाइरल औषधि अहिलेसम्म डिजाइन गरिएको छैन । यसको लागि कुनै खोप विकास भएको छैन । यस्तो अवस्थामा यो भाइरससँग लड्ने उत्तम उपाय भनेको रोकथाम नै हो । यदि घरमा सानो बच्चा छ भने हामीले विशेष हेरचाह गर्नुपर्छ ।कोरोना भाइरस जस्तै एचएमपीभी भाइरस पनि सङ्क्रमित व्यक्तिको सम्पर्कबाट सर्छ । यो सङ्क्रमित व्यक्तिसँग हात मिलाउँदा वा भाइरसबाट संक्रमित कुनै वस्तु छुँदा पनि सर्छ । तसर्थ, सरसफाइ र बारम्बार हात धुनु एचएमपीभी रोक्नको लागि मुख्य उपाय हो ।

एचएमपीभी भाइरससँग सम्बन्धित केही सामान्य प्रश्न र उत्तर

के एचएमपीभी भाइरस बालबालिकाको लागि घातक हुन सक्छ ?

– हो, एचएमपीभी  भाइरस घातक हुन सक्छ । यद्यपि, सत्य यो हो कि यो धेरै दुर्लभ अवस्थामा हुन्छ । एचएमपीभी भाइरसले विश्वभरि १ प्रतिशतभन्दा कम केसहरूमा मृत्यु निम्त्याएको छ । त्यसैले आत्तिनुपर्ने अवस्था छैन ।के बालबालिका एचएमपीभी भाइरसको कारणले गम्भीर समस्याको सामना गरिरहेका छन् ?

होइन, त्यस्तो होइन । साना बालबालिकाको रोग प्रतिरोधात्मक क्षमता पूर्ण रूपमा विकसित हुँदैन । त्यसैले उनीहरुमा सङ्क्रमणको सङ्ख्या बढी रहेको बताइएको छ । फोक्सो कमजोर भएका बालबालिकालाई मात्रै जटिलता हुने गरेको छ । यसबाहेक अन्य सङ्क्रमित बालबालिकामा पनि सामान्य रुघाखोकी जस्ता लक्षण देखिएको छ ।

के सङ्क्रमित बालबालिकालाई अक्सिजन थेरापी दिनु आवश्यक छ ?

– होइन, एचएमपीभी सङ्क्रमणका कारण निमोनिया भएका बालबालिकालाई मात्र अक्सिजन थेरापी चाहिन्छ । तर, अहिले चिन्ताको कुनै कारण छैन । रोग प्रतिरोधात्मक क्षमता निकै कमजोर भएका बालबालिकाको बढी हेरचाह गर्न आवश्यक छ ।

साना केटाकेटीहरू बाहेक, अरू कसले बढी होसियार हुनुपर्छ?

एक वर्ष मुनिका बालबालिका र वृद्धवृद्धाहरूले एचएमपीभी भाइरसको बारेमा धेरै सावधानी अपनाउनुपर्छ । वास्तवमा साना बालबालिकाको रोग प्रतिरोधात्मक क्षमता पूर्ण रूपमा विकसित हुन सकेको छैन र वृद्धको रोग प्रतिरोधात्मक क्षमता कमजोर हुँदै गएको छ । तसर्थ, तिनीहरू एचएमपीभी भाइरसको सङ्क्रमणको उच्च जोखिममा छन् ।