काठमाडौं । यस वर्षको बडादसैँमा शुक्र ग्रह अस्त रहने भएपछि विजयादशमीको टीका लगाउन हुन्छ कि हुँदैन भन्ने विषयमा सर्वसाधारणमा जिज्ञासा बढेको छ। शुक्र अस्त भएका बेला शुभकार्य गर्न नहुने मान्यताका कारण दसैँको टीका लगाउँदा अशुभ हुने हो कि भन्ने चर्चा भइरहेका बेला ज्योतिषीय मान्यताले भने सबै धार्मिक कर्मलाई एउटै रूपमा हेर्न नहुने बताउँछ।परम्परागत ज्योतिषशास्त्रअनुसार शुक्र अस्तको समयमा विवाह, व्रतबन्ध, गृहप्रवेश, नयाँ देवप्रतिष्ठा तथा निश्चित मुहूर्तमा गरिने केही शुभकार्य गर्न निषेध गरिएको मान्यता छ। तर यसलाई आधार बनाएर दसैँको टीका, देवीको पूजा तथा नियमित धार्मिक कर्मसमेत गर्न हुँदैन भन्ने निष्कर्ष निकाल्न मिल्दैन।

शुक्र अस्त हुँदा के गर्न हुँदैन?

वैदिक ज्योतिषमा शुक्र ग्रहलाई सुख, वैवाहिक जीवन, ऐश्वर्य र भौतिक समृद्धिसँग जोडेर हेरिन्छ। सूर्यको अत्यधिक नजिक पुग्दा पृथ्वीबाट शुक्र देखिन छाड्ने अवस्थालाई ज्योतिषीय भाषामा शुक्र अस्त भनिन्छ।परम्परागत मुहूर्तशास्त्रमा शुक्र अस्तको अवधिमा विवाह, व्रतबन्ध, नयाँ घरमा प्रवेश, नयाँ देवताको प्राणप्रतिष्ठा तथा विशेष फल प्राप्त गर्ने उद्देश्यले सुरु गरिने केही अनुष्ठान टार्ने मान्यता छ।यस्ता कार्यलाई निश्चित शुभमुहूर्तमा सम्पन्न गर्नुपर्ने भएकाले शुक्र अस्तको समयमा अनुकूल समय पर्खने परम्परा रहेको छ। यद्यपि सबै धार्मिक तथा सांस्कृतिक गतिविधि रोक्नुपर्ने भन्ने यसको अर्थ होइन।

दसैँको टीका लगाउन हुन्छ कि हुँदैन?

दसैँको टीका विजयादशमीसँग सम्बन्धित पर्वविशेषको धार्मिक परम्परा हो। यस दिन देवीको प्रसादका रूपमा टीका र जमरा ग्रहण गरी मान्यजनबाट आशीर्वाद लिने चलन छ।धर्मशास्त्रीय व्याख्यामा नियमित पूजा, नित्यकर्म र पर्वविशेषका धार्मिक कर्मलाई नयाँ शुभकार्यको मुहूर्तसँग एउटै श्रेणीमा राखिँदैन। त्यसैले शुक्र अस्त रहेकै कारण दसैँको टीका लगाउन नहुने वा टीका लगाउँदा अनिवार्य रूपमा अशुभ हुने निष्कर्ष निकाल्नु उचित हुँदैन।यस वर्षको विजयादशमीका लागि पनि टीकाको शुभसाइत निर्धारण गरिएको छ। नेपाल पञ्चाङ्ग निर्णायक विकास समितिले सार्वजनिक गरेको विवरणअनुसार कात्तिक ४ गते बुधबार बिहान १० बजेर २६ मिनेटमा टीकाको उत्तम साइत रहेको छ। त्यसअघि बिहान ८ बजेर ४९ मिनेटमा देवी विसर्जनको साइत छ।विजयादशमीका दिन दिनभर टीका लगाउन सकिने भए पनि साइतमै टीका लगाउन चाहनेका लागि उक्त समय निर्धारण गरिएको हो।

पूजा–पाठ र देवीको प्रसाद ग्रहण गर्न मिल्छ?

शास्त्रीय परम्परामा नित्य पूजा, जप, ध्यान, नियमित व्रत तथा पर्वअनुसार गरिने धार्मिक कर्मलाई शुक्र अस्तका कारण पूर्ण रूपमा रोक्नुपर्ने मान्यता छैन। दसैँमा गरिने दुर्गा पूजा, चण्डीपाठ, देवी आराधना तथा पारिवारिक परम्पराअनुसारका धार्मिक गतिविधिलाई पनि शुक्र अस्तको नाममा स्वतः निषेध भएको मान्न मिल्दैन।यद्यपि नयाँ कामना राखेर सुरु गरिने विशेष अनुष्ठान, नयाँ देवताको स्थापना वा मुहूर्तमा आधारित संस्कारका विषयमा भने कर्मको प्रकृति र सम्बन्धित पञ्चाङ्गअनुसार निर्णय गर्नु उपयुक्त हुन्छ।

किन फैलियो अशुभ हुने चर्चा?

शुक्र अस्त भएका बेला विवाहलगायत केही शुभकार्य नगर्ने परम्परागत मान्यता रहेको छ। यही मान्यतालाई सबै धार्मिक गतिविधिमा लागू गरेर व्याख्या गर्दा दसैँको टीका नै लगाउन नहुने हो कि भन्ने भ्रम उत्पन्न हुन सक्छ।तर ज्योतिषीय परम्परामा नित्य, नैमित्तिक र काम्य कर्मबीच भिन्नता गरिन्छ। नियमित रूपमा गरिने पूजा एउटा विषय हो भने विशेष फल प्राप्त गर्ने उद्देश्यले निश्चित मुहूर्तमा सुरु गरिने विवाह, गृहप्रवेश वा नयाँ संस्कार अर्को विषय हो।त्यसैले शुक्र अस्तको चर्चा गर्दा कुन कर्म गर्न लागिएको हो भन्ने कुरा महत्त्वपूर्ण हुन्छ। सबै शुभकार्य बन्द हुन्छन् भन्ने एकमुष्ट निष्कर्ष निकाल्नु शास्त्रीय मान्यताको पूर्ण व्याख्या होइन।

निष्कर्ष के हो?

यस वर्ष शुक्र अस्त रहने भए पनि त्यसकै कारण दसैँको टीका लगाउन हुँदैन वा टीका लगाउँदा अशुभ हुन्छ भन्ने दाबीलाई पुष्टि गर्ने आधार देखिँदैन। विजयादशमीको टीकाका लागि शुभसाइतसमेत निर्धारण गरिएको छ।धार्मिक परम्परा मान्ने व्यक्तिले सार्वजनिक गरिएको पञ्चाङ्ग, आफ्नो कुलपरम्परा र प्रचलित विधिअनुसार दसैँ मनाउन सक्छन्। विशेष अनुष्ठान वा नयाँ संस्कार गर्ने विषयमा भने जानकार धर्मशास्त्रविद् वा पुरोहितसँग परामर्श लिन सकिन्छ।