भक्तपुर । ज्योतिषी, झारफुक गर्ने व्यक्ति तथा कथित माताका नाममा सर्वसाधारण ठगिने क्रम बढेको भन्दै यसको नियन्त्रणका लागि प्रभावकारी कदम चाल्न सरकारसँग माग गरिएको छ। चिन्हा हेर्ने, हात पढ्ने, भविष्य बताउने र ग्रहदशा कटाउने बहानामा सर्वसाधारणबाट मनलाग्दी रकम असुल्ने प्रवृत्ति बढेको भन्दै यसले आर्थिक तथा सामाजिक समस्या निम्त्याएको छ।

अनुसा थापाले लेखेको विचारमा ज्योतिषी र कथित माताका नाममा भइरहेको गतिविधिको प्रभावकारी अनुगमन हुन नसकेको, सर्वसाधारणमा भ्रम फैलाउने कार्य जारी रहेको र यस्ता गतिविधिमा संलग्नमाथि कानुनी कारबाही हुन नसकेको विषय उठाइएको छ।

ग्रहदशा कटाउने भन्दै रकम असुली

पछिल्लो समय विभिन्न स्थानमा कोठा तथा सटर भाडामा लिएर ज्योतिषीका कार्यालय सञ्चालन भइरहेका छन्। चिन्हा हेर्ने, हात पढ्ने र भविष्य बताउने भन्दै सेवाग्राहीबाट रकम लिने गरिएको छ। कतिपयले चिन्हा हेरेकै एक हजार रुपैयाँभन्दा बढी लिने गरेको लेखमा उल्लेख छ।

त्यसपछि ग्रहदशा लागेको भन्दै पूजा गर्नुपर्ने, विशेष विधि अपनाउनुपर्ने वा अन्य उपाय गर्नुपर्ने बताएर थप रकम असुल्ने प्रवृत्तिमाथि प्रश्न उठाइएको छ। यस्ता गतिविधिबाट सर्वसाधारणको आर्थिक अवस्थाको फाइदा उठाउँदै उनीहरूलाई भ्रममा पार्ने जोखिम रहेको लेखको निष्कर्ष छ।

ज्योतिषीय परामर्श लिने व्यक्तिको व्यवसाय दर्ता छ कि छैन, सेवाका नाममा ठगी भइरहेको छ कि छैन र सर्वसाधारणको गुनासोमाथि सम्बन्धित निकायले छानबिन गरेको छ कि छैन भन्ने विषयमा अनुगमन आवश्यक रहेको लेखमा उल्लेख छ।

झारफुकका नाममा जोखिम, स्वास्थ्य उपचारमा बेवास्ताको चिन्ता

लेखमा झारफुक तथा फुकफाक गर्ने नाममा सटर र घरमा गतिविधि सञ्चालन गर्ने कथित माताहरूबारे पनि प्रश्न उठाइएको छ। झारफुककै भर पर्दा बिरामीको स्वास्थ्य जोखिममा पर्न सक्ने, समयमै उपचार नपाउँदा ज्यानसमेत जान सक्ने तथा कतिपय घटनामा यौन दुर्व्यवहारका आरोप सार्वजनिक हुने गरेको विषयलाई गम्भीर रूपमा लिनुपर्ने उल्लेख छ।

स्वास्थ्य समस्या देखिएमा योग्य स्वास्थ्यकर्मीबाट उपचार गराउनु आवश्यक हुन्छ। झारफुक वा अन्धविश्वासका कारण आवश्यक उपचारमा ढिलाइ हुन नदिन जनचेतना फैलाउनुपर्ने लेखमा जोड दिइएको छ।

भक्तपुरको सूर्यविनायकमा हुने गतिविधिमाथि प्रश्न

लेखमा भक्तपुरको सूर्यविनायक नगरपालिका–५, सिर्जनानगरस्थित एक कथित माताको घरमा बुधबार र शनिबार ठूलो संख्यामा मानिस भेला हुने गरेको प्रसंग उल्लेख गरिएको छ। भक्तजनले फलफूल चढाउने, घरबाहिरबाट ढोग्ने तथा दिनभर नाचगान गर्ने गरेको दाबी लेखमा गरिएको छ।

त्यहाँ अभिभावकले विद्यालय जाने उमेरका बालबालिकासमेत लैजाने गरेको विषयलाई लेखले चिन्ताको रूपमा प्रस्तुत गरेको छ। बालबालिकाको शिक्षा र उनीहरूको हितलाई प्राथमिकता दिनुपर्ने भन्दै अभिभावकले यस्ता गतिविधिमा बालबालिकालाई सहभागी गराउँदा त्यसको प्रभावबारे सोच्नुपर्ने उल्लेख गरिएको छ।

उक्त स्थानमा संलग्न व्यक्तिले विभिन्न ठाउँमा सम्पत्ति जोडेको भन्ने दाबीसमेत लेखमा गरिएको छ। यद्यपि, सम्पत्तिको स्रोत वा ठगीसम्बन्धी आरोप पुष्टि गर्न सम्बन्धित निकायबाट अनुसन्धान आवश्यक हुन्छ।

सामाजिक सञ्जाल र युट्युबको भूमिकामाथि प्रश्न

कथित माता तथा ज्योतिषीका भनाइलाई सनसनीपूर्ण सामग्री बनाएर प्रस्तुत गर्ने युट्युब च्यानल र सञ्चारमाध्यमको भूमिकामाथि पनि लेखले प्रश्न उठाएको छ। कसैले भविष्यवाणी गरेको, राजनीतिक परिवर्तन हुने दाबी गरेको वा प्राकृतिक विपत्तिबारे बोलेको विषयलाई तथ्य जाँच नगरी प्रचार गर्दा सर्वसाधारणमा भ्रम फैलिन सक्ने उल्लेख छ।

समाचार तथा अन्तर्वार्ता प्रस्तुत गर्दा व्यक्तिले गरेको दाबीको सत्यता, त्यसको सामाजिक प्रभाव र सम्भावित जोखिमबारे पनि ध्यान दिनुपर्ने लेखमा जोड दिइएको छ। सञ्चारमाध्यमले केवल चर्चाका लागि सामग्री प्रस्तुत गर्नुभन्दा जनचेतना, तथ्य जाँच र सार्वजनिक हितलाई प्राथमिकता दिनुपर्ने लेखकको धारणा छ।

ठगी नियन्त्रणका लागि प्रभावकारी अनुगमनको माग

ज्योतिषीय परामर्श, धार्मिक आस्था र सांस्कृतिक अभ्यासलाई सम्मान गर्दै ठगी, धम्की, यौन दुर्व्यवहार वा स्वास्थ्य उपचारमा बाधा पुर्‍याउने कार्यलाई भने कानुनी दायरामा ल्याउनुपर्ने लेखको मुख्य सन्देश छ।

सम्बन्धित निकायले उजुरीका आधारमा अनुसन्धान गर्ने, गैरकानुनी गतिविधिमा संलग्नमाथि प्रचलित कानुनअनुसार कारबाही गर्ने तथा सर्वसाधारणलाई सचेत बनाउने कार्यक्रम सञ्चालन गर्नुपर्ने आवश्यकता औँल्याइएको छ।

लेखमा कथित माताहरू तथा ज्योतिषीका नाममा भइरहेको ठगी नियन्त्रण गर्न प्रधानमन्त्री बालेन्द्र साह नेतृत्वको सरकारको ध्यानाकर्षणसमेत गराइएको छ। यस्ता गतिविधिबाट कसैको आर्थिक शोषण वा शारीरिक क्षति भएको भए त्यसको निष्पक्ष अनुसन्धान गरी दोषी ठहरिएका व्यक्तिलाई कानुनअनुसार कारबाही गर्नुपर्ने माग गरिएको छ।

अन्धविश्वासविरुद्ध नागरिक सचेतना आवश्यक

लेखमा जातीय विभेद, छुवाछुत, महिनावारीका बेला गरिने विभेदपूर्ण व्यवहार तथा आर्थिक प्रलोभनमा पारेर धर्म परिवर्तन गराउने गतिविधिबारे पनि प्रसंग उठाइएको छ। सामाजिक कुरीति र विभेद अन्त्य गर्न कानुनको कार्यान्वयनसँगै नागरिक सचेतना आवश्यक रहेको लेखकको धारणा छ।

सार्वजनिक सरसफाइ, सामुदायिक संरचनाको संरक्षण तथा सामाजिक सेवामा नागरिकको सहभागिता बढाउनुपर्ने विषयसमेत लेखमा समेटिएको छ। विगतमा स्थानीय समुदायले मन्दिर, पाटीपौवा, ढुंगेधारा, पुल तथा बाटो निर्माण र सरसफाइमा सामूहिक रूपमा काम गर्ने गरेको उल्लेख गर्दै अहिले सार्वजनिक जिम्मेवारीप्रति नागरिकको सहभागिता बढाउनुपर्ने तर्क गरिएको छ।

लेखकका अनुसार सर्वसाधारण आफैँ सचेत नभएसम्म भ्रम र अन्धविश्वासका आधारमा आर्थिक शोषण गर्ने प्रवृत्ति अन्त्य गर्न कठिन हुन्छ। त्यसैले सरकारले प्रभावकारी नियमन र कानुनी कारबाही गर्नुपर्ने तथा नागरिकले पनि कुनै व्यक्तिको दाबीलाई अन्धविश्वासका आधारमा स्वीकार गर्नुभन्दा तथ्य र प्रमाणका आधारमा निर्णय लिनुपर्ने आवश्यकता छ।तस्वीरः एआई