काठमाडौँ । धेरै मानिसको अनुहारको रङ सामान्य रहन्छ, तर घाँटी बिस्तारै अनुहारभन्दा बढी कालो देखिन थाल्छ। ऐनामा हेर्दा अनुहार र घाँटीको रङ एउटै नदेखिएपछि यो फरक स्पष्ट रूपमा थाहा हुन्छ। अक्सर मानिसहरू यसलाई धुलो, पसिना वा सरसफाइको कमी सम्झेर घाँटी जोडले रगड्न थाल्छन्। तर, हरेक पटक घाँटीको कालोपन फोहोरकै कारणले मात्र हुँदैन।

छालामा बारम्बार हुने घर्षण, घामको किरण, कुनै प्रशोधित सामग्रीको रियाक्सन र छालासम्बन्धी केही समस्याले पनि यस्तो अवस्था निम्त्याउन सक्छन्। केही अवस्थामा घाँटीको छाला बाक्लो जस्तो भई कालो पर्नु शरीरभित्र चलिरहेको कुनै स्वास्थ्य समस्याको सङ्केत पनि हुन सक्छ। त्यसैले यसको कारण बुझ्नु जरुरी छ।

• अनुहारभन्दा घाँटी कालो हुनुका सामान्य कारणहरू

अनुहार र घाँटीको छाला एउटै प्रकृतिको भए तापनि यी दुई ठाउँमा हुने परिवर्तनहरू फरक हुन सक्छन्। घाँटीमा घामको किरण सीधै पर्छ। यसका साथै कपडाको कलर, सिक्री वा बारम्बार हुने घर्षणले पनि छालालाई असर पुर्‍याइरहेको हुन्छ। कुनै नयाँ साबुन, पर्फ्युम, क्रिम वा कपालमा प्रयोग गरिने सामग्रीले रियाक्सन गरेमा त्यहाँ कालो दाग वा धब्बा बन्न सक्छन्। छालामा जलन वा चोटपटक लागेपछि हुने ‘हाइपरपिग्मेन्टेसन’ ले पनि रङलाई गाढा बनाउन सक्छ। धेरैजसो अवस्थामा घाँटीको कालोपन बिस्तारै बढ्दै जान्छ र यसमा कुनै दुखाइ वा अन्य लक्षण देखिँदैन। यस्तो अवस्थामा बाहिरबाट मात्र सरसफाइ गर्नुभन्दा छालाको रङ कुन तरिकाले बदलिरहेको छ भन्ने कुरामा ध्यान दिनु आवश्यक हुन्छ।

यदि घाँटीको पछाडि वा वरपरको छाला कालो मात्र नभई बाक्लो र मखमली जस्तो महसुस हुन्छ भने यसलाई छालाको एक विशेष अवस्थासँग जोडेर हेर्न सकिन्छ, जसलाई ‘एकान्थोसिस नाइग्रिकान्स’ भनिन्छ। यो प्रायः घाँटी, काखी र शरीरका अन्य चाउरी परेका भागहरूमा देखिन्छ। यो अवस्था धेरै कारणले हुन सक्छ। अमेरिकन एकेडेमी अफ डर्माटोलोजीका अनुसार केही मानिसमा यो ‘प्रि-डायबिटिज’ वा ‘डायबिटिज’ (मधुमेह) को सङ्केत पनि हुन सक्छ। मोटोपना, हर्मोनसम्बन्धी केही समस्या र केही औषधिको प्रयोगले पनि यस्तो अवस्था सिर्जना गर्न सक्छन्। यद्यपि, हरेक व्यक्तिमा घाँटी कालो हुनु कुनै रोगकै कारणले मात्र हुन्छ भन्ने चाहिँ हुँदैन।

• के घाँटी रगडेर सफा गर्दा कालोपन हट्छ त?

यदि बढेको पिग्मेन्ट वा ‘एकान्थोसिस नाइग्रिकान्स’ का कारण घाँटीको रङ बदलिएको हो भने जोडले स्क्रब गर्दैमा यो समस्या हट्दैन। उल्टै धेरै रगड्दा छालामा जलन हुन सक्छ र पिग्मेन्टेसन अझ गाढा देखिन सक्छ। अमेरिकन एकेडेमी अफ डर्माटोलोजीले पनि यस्ता मामलामा चिकित्सकको सल्लाहबिना ब्लिचिङ क्रिम वा कडा एक्सफोलिएन्ट (स्क्रब) प्रयोग नगर्न सुझाव दिएको छ। त्यसैले घाँटीको सरसफाइ गर्दा हल्का हातले मात्र सफा गर्नुपर्छ। दैनिक रूपमा छाला सफा राख्नुका साथै घाममा निस्कँदा घाँटीमा पनि सनस्क्रिन लगाउनु फाइदाजनक हुन सक्छ। कुनै प्रसाधन सामग्रीको प्रयोगपछि कालोपन वा जलन बढेको महसुस भएमा त्यसको प्रयोग तत्काल रोकेर छालालाई आराम दिनु नै बेस हुन्छ।

• कस्तो अवस्थामा चिकित्सकको सल्लाह लिने?

यदि घाँटीमा नयाँ कालोपन देखा परिरहेको छ र त्यो लगातार बढिरहेको छ भने छाला रोग विशेषज्ञको सल्लाह लिनु उपयुक्त हुन्छ। विशेषगरी जब छाला बाक्लो वा मखमली हुन्छ, काखीमा पनि त्यस्तै कालोपन देखिन्छ वा शरीरका धेरै ठाउँमा यस्ता धब्बाहरू बन्न थाल्छन्, तब चिकित्सककहाँ जानु ढिला गर्नु हुँदैन। चिकित्सकले आवश्यकता अनुसार छालाको जाँच र केही परीक्षण गर्न सल्लाह दिन सक्छन्। अचानक धेरै छिटो यस्ता गाढा धब्बाहरू बन्न थालेमा त्यसलाई बेवास्ता गर्नु हुँदैन। यस्तो अवस्थामा चिकित्सकबाट सकेसम्म चाँडो जाँच गराउनु अति आवश्यक हुन्छ। दुर्लभ अवस्थामा अचानक देखा पर्ने ‘एकान्थोसिस नाइग्रिकान्स’ कुनै गम्भीर भित्री स्वास्थ्य समस्यासँग जोडिएको हुन सक्छ।

अनुहारभन्दा घाँटीको रङ कालो हुनु सधैँ फोहोरको सङ्केत होइन। यसको कारण बुझेर हेरचाह गर्नु बढी महत्त्वपूर्ण हुन्छ। यदि यो केवल पिग्मेन्टेसन मात्र हो भने सही स्किन केयर (छालाको हेरचाह) र समयको अन्तरालसँगै यसमा सुधार आउन सक्छ। तर, यसको पछाडि कुनै स्वास्थ्य समस्या लुकेको छ भने उक्त कारणको उपचार भएपछि छालाको रङ पनि बिस्तारै सामान्य बन्दै जान्छ।