काठमाडौं । २१ औँ ज्येष्ठ नागरिक दुर्व्यवहार विरुद्धको विश्व चेतना दिवस आज नेपालसहित विश्वभर विभिन्न सचेतनामूलक कार्यक्रम गरी मनाइँदै छ । ज्येष्ठ नागरिकमाथि हुने शारीरिक, मानसिक, आर्थिक तथा सामाजिक दुर्व्यवहार अन्त्य गर्ने उद्देश्यका साथ हरेक वर्ष जुन १५ मा यो दिवस मनाउने गरिन्छ ।

संयुक्त राष्ट्रसंघको आह्वानमा सन् २००६ देखि मनाउन थालिएको यो दिवसले ज्येष्ठ नागरिकको सम्मान, सुरक्षा र अधिकारको संरक्षणमा विश्वव्यापी ध्यानाकर्षण गराउँदै आएको छ । बढ्दो शहरीकरण, वैदेशिक रोजगारी, पारिवारिक संरचनामा आएको परिवर्तन तथा सामाजिक सम्बन्धमा देखिएको दूरीका कारण धेरै ज्येष्ठ नागरिक एक्लोपन, उपेक्षा र विभिन्न प्रकारका दुर्व्यवहारको जोखिममा पर्ने गरेको सरोकारवालाहरू बताउँछन् ।

नेपालमा पनि ज्येष्ठ नागरिकको संख्या क्रमशः बढ्दै गएको छ । राष्ट्रिय जनगणनाअनुसार ६० वर्ष वा सोभन्दा माथिका नागरिकको संख्या कुल जनसंख्याको उल्लेखनीय हिस्सामा पुगेको छ । तर उनीहरूको स्वास्थ्य, सामाजिक सुरक्षा, हेरचाह तथा सम्मानजनक जीवनयापनका विषय अझै चुनौतीपूर्ण रहेको विभिन्न अध्ययनहरूले देखाएका छन् ।

ज्येष्ठ नागरिकमाथि हुने दुर्व्यवहारमा शारीरिक हिंसा, मानसिक यातना, आर्थिक शोषण, सम्पत्तिसम्बन्धी विवाद, उपेक्षा तथा सामाजिक बहिष्करणजस्ता समस्या प्रमुख रूपमा देखिने गरेका छन् । यस्ता घटनाहरू धेरैजसो परिवारभित्रै हुने भएकाले बाहिर आउन नसक्ने र पीडितले पनि उजुरी गर्न हिच्किचाउने अवस्था रहेको विज्ञहरूको भनाइ छ ।

दिवसका अवसरमा आयोजित कार्यक्रमहरूमा वक्ताहरूले ज्येष्ठ नागरिकलाई अनुभव, ज्ञान र सामाजिक मूल्यको धरोहरका रूपमा सम्मान गर्नुपर्नेमा जोड दिएका छन् । उनीहरूले वृद्धमैत्री वातावरण निर्माण, गुणस्तरीय स्वास्थ्य सेवा, सामाजिक सुरक्षाको प्रभावकारी कार्यान्वयन तथा कानुनी संरक्षणलाई थप सुदृढ बनाउन सरकारसँग आग्रह गरेका छन् ।

सरकारले ज्येष्ठ नागरिक भत्ता, निःशुल्क स्वास्थ्य सेवाजस्ता विभिन्न कार्यक्रम सञ्चालन गर्दै आए पनि ती सेवाको पहुँच र प्रभावकारितामा अझ सुधार आवश्यक रहेको सरोकारवालाहरूको भनाइ छ । विशेष गरी ग्रामीण तथा दुर्गम क्षेत्रमा रहेका ज्येष्ठ नागरिकहरू आधारभूत सेवा सुविधाबाट अझै वञ्चित रहेको बताइन्छ ।

२१ औँ ज्येष्ठ नागरिक दुर्व्यवहार विरुद्धको विश्व चेतना दिवसले ज्येष्ठ नागरिकमाथि हुने सबै प्रकारका हिंसा, उपेक्षा र शोषण अन्त्य गर्न परिवार, समाज, सरकार तथा सम्पूर्ण सरोकारवालाले साझा जिम्मेवारी निर्वाह गर्नुपर्ने सन्देश दिएको छ । ज्येष्ठ नागरिकको सम्मान, सुरक्षा र अधिकार सुनिश्चित गर्दै उनीहरूलाई मर्यादित तथा गुणस्तरीय जीवन प्रदान गर्नु नै सभ्य समाजको पहिचान हुने सहभागीहरूले बताएका छन् ।