एजेन्सी । विश्व फुटबलको सर्वोच्च निकाय फिफा सन् २०२३ देखि २०२६ सम्मको वित्तीय चक्रमा कीर्तिमानी १३ अर्ब डलर आम्दानी गर्ने बाटोमा देखिएको छ ।सन् २०२६ को विस्तारित विश्वकप र नयाँ स्वरूपको क्लब विश्वकपको सफलताले यस आम्दानीलाई ऐतिहासिक उचाइमा पुर्याएको हो । तर, फुटबलको यो अथाह सम्पत्तिको वितरण र यसका लागि आयोजक राष्ट्रहरूले बेहोर्नुपर्ने लागतलाई लिएर गम्भीर प्रश्नहरू उठ्न थालेका छन् ।एकातिर फिफा इतिहासकै सबैभन्दा धनी संस्था बन्दैछ भने अर्कोतिर यो पैसाले वास्तवमै फुटबलको जग बलियो बनाउँदैछ कि केवल व्यापारिक स्वार्थ पूर्ति गरिरहेको छ भन्ने बहस चर्किएको छ ।

गैर–नाफामूलक संस्थाको रूपमा फिफाले आफ्नो आम्दानीको ठूलो हिस्सा अर्थात् कम्तीमा ११.६७ अर्ब डलर पुनः लगानी गर्ने योजना बनाएको छ । यो अघिल्लो चक्रको तुलनामा २० प्रतिशतको वृद्धि हो ।फिफाको सबैभन्दा ठूलो खर्च प्रतियोगिताहरूको सञ्चालनमा हुने गर्छ । त्यसका लागि ७.६ अर्ब डलर छुट्याइएको छ । सन् २०२६ को विश्वकप सञ्चालन र पुरस्कार राशिका लागि मात्र ३.८ अर्ब डलर खर्च हुने अनुमान छ जसले यस प्रतियोगितालाई इतिहासकै खर्चिलो बनाउनेछ ।विशेषगरी, भारत जस्ता ठूला बजारहरूमा प्रसारण अधिकार र डिजिटल प्लेटफर्ममा देखिएको समस्याका बावजुद फिफाले आफ्नो व्यावसायिक लक्ष्य हासिल गर्नेमा विश्वस्त देखिएको छ ।विश्वकपमा सहभागी टोलीहरूको संख्या ३२ बाट बढाएर ४८ पुर्याइएपछि पुरस्कार राशिमा पनि ठूलो वृद्धि गरिएको छ ।

फिफाले कुल पुरस्कार कोष ८७१ अर्ब डलर पुर्याएको छ जुन सुरुमा योजना गरिएको ७२.७ करोड डलरभन्दा निकै बढी हो ।यसपटक प्रत्येक सहभागी राष्ट्रले कम्तीमा साढे १ करोड २० लाख डलर पाउनेछन् भने विश्व विजेता टोलीले अहिलेसम्मकै ठूलो पुरस्कार राशि हात पार्नेछ । यसले साना र उदीयमान फुटबल राष्ट्रहरूलाई आर्थिक रूपमा केही राहत दिने अपेक्षा गरिएको छ यद्यपि फ्यानहरूले भने प्रसारण सेवाहरूको महँगो शुल्क र पहुँचमा देखिएका अवरोधका कारण सास्ती खेपिरहेका छन् ।फुटबलको विकास र शिक्षाका लागि फिफाले ३.९ अर्ब डलर विनियोजन गरेको छ । यस अन्तर्गत फिफाका २११ सदस्य राष्ट्र र ६ वटा महादेशीय महासंघहरूलाई २.७ अर्ब डलर प्रदान गरिनेछ । प्रत्येक राष्ट्रिय फुटबल संघले आफ्नो कार्यसञ्चालनका लागि चार वर्षमा ग्यारेन्टी गरिएको ५० लाख डलर प्राप्त गर्नेछन् र विशेष परियोजनाहरूका लागि थप ३० लाख डलरका लागि निवेदन दिन सक्नेछन् ।

समर्थकहरूले यसलाई फुटबलको विश्वव्यापी विस्तारका लागि सकारात्मक मानेका छन् भने आलोचकहरूले यस प्रणालीलाई अध्यक्ष जियानी इन्फान्टिनोले एक देश, एक मतको संरचना अन्तर्गत आफ्नो राजनीतिक प्रभाव बलियो बनाउने औजारको रूपमा प्रयोग गरेको आरोप लगाउँदै आएका छन् ।फिफाको वित्तीय संरचनामा अर्को विवादास्पद पक्ष भनेको आम्दानी र खर्चको असन्तुलन हो । फिफाले प्रसारण अधिकार, प्रायोजन, टिकट बिक्री र पार्किङ शुल्क जस्ता स्रोतबाट आउने नाफाको ठूलो हिस्सा आफूसँगै राख्छ ।तर, आयोजक शहरहरूले भने पूर्वाधार विकास र सुरक्षाका लागि ठूलो रकम खर्च गर्नुपर्ने हुन्छ । उदाहरणका लागि, न्यु जर्सीका अधिकारीहरूले विश्वकपका कारण करिब ४ करोड ८० लाख डलरको अतिरिक्त यातायात खर्च बेहोर्नुपर्ने अनुमान गरेका छन् ।बढ्दो लागतकै कारण धेरै आयोजक शहरहरूले फिफा फ्यान फेस्टिभल जस्ता कार्यक्रमहरू रद्द वा कटौती गर्न थालेका छन् । त्यसले स्थानीय सरकारहरूमाथि परेको दबाबलाई उजागर गर्छ ।

सन् १९९४ को विश्वकपको तुलनामा अहिलेको आयोजना पद्धति निकै फरक देखिएको छ । सन् १९९४ मा अमेरिकी फुटबल संघले टिकट बिक्री र घरेलु व्यावसायिक अधिकारहरू आफूसँगै राखेको थियो र त्यसबाट उसले ठूलो नाफा आर्जन गरेको थियो ।तर, यसपटक अमेरिका, क्यानडा र मेक्सिकोका फुटबल महासंघहरूले फिफासँगको राजस्व साझेदारी सम्झौता अन्तर्गत केवल १० करोड डलरको हाराहारीमा मात्र प्राप्त गर्ने देखिएको छ ।यसले आयोजक राष्ट्रहरूभन्दा फिफाको नियन्त्रण र मुनाफा लिने प्रवृत्ति बढेको स्पष्ट पार्छ । यसमा कृत्रिम बुद्धिमत्ता (एआई) जस्ता आधुनिक प्रविधिको प्रयोगले सञ्चालनमा सहजता ल्याए पनि आर्थिक लाभको वितरणमा भने पुरानै असन्तुष्टि देखिएको छ ।फिफाको आर्थिक वृद्धिसँगै यसका कार्यकारीहरूको सुविधा पनि आकाशिएको छ । सन् २०२५ को वित्तीय प्रतिवेदन अनुसार, क्लब विश्वकपको सफल सुरुवातपछि अध्यक्ष जियानी इन्फान्टिनोको वार्षिक बोनस २० लाखबाट बढेर ३० लाख डलर पुगेको छ । गत वर्ष उनको कुल तलब र सुविधा ६० लाख डलर पुगेको छ र आगामी विश्वकपको सफलतासँगै यसमा अझै वृद्धि हुने सम्भावना छ ।

सन् २०२६ को विश्वकपले फिफाको वित्तीय अवस्थालाई नयाँ मोड दिने निश्चित छ । तर, अर्बौं डलरको यस खेलमा वास्तविक फाइदा कसलाई भइरहेको छ भन्ने प्रश्न अनुत्तरित नै छ ।फुटबलको विकासका लागि भनिएको यो विशाल बजेट पारदर्शी रूपमा तल्लो तहसम्म पुग्छ कि पुग्दैन र आयोजक शहरहरूले बेहोर्ने आर्थिक भारलाई कसरी व्यवस्थापन गरिन्छ भन्ने कुराले नै फिफाको भविष्यको साख निर्धारण गर्नेछ ।