एजेन्सी । विगतका धेरै दशकदेखि जापानी बैंकहरूको वैदेशिक विस्तार रणनीतिको केन्द्रविन्दुमा चीन रहँदै आएको थियो ।जापानी उत्पादन कम्पनीहरूलाई पछ्याउँदै यी वित्तीय संस्थाहरू चिनियाँ बजारमा प्रवेश गरेका थिए जहाँ उनीहरूले कारखाना स्थापनाका लागि वित्तीय सहयोग गर्ने, आपूर्ति श्रृंखलालाई सघाउने र व्यापार सहजीकरण गर्ने काम गर्थे ।तर, अहिले यो स्थापित मोडलमा एउटा ठूलो परिवर्तन आइरहेको छ । चिनियाँ अर्थतन्त्रको सुस्त वृद्धि, बढ्दो श्रम लागत र जटिल बन्दै गएको भूराजनीतिक अनिश्चितताका कारण जापानी कम्पनीहरूले चीनमा आफ्नो लगानीको जोखिम मूल्यांकन गर्न थालेका छन् ।यसको प्रत्यक्ष परिणामस्वरूप जापानी बैंकहरूले पनि आफ्नो पुँजी र ध्यान चीनबाट हटाएर भारत र दक्षिणपूर्वी एसियातर्फ केन्द्रित गर्न थालेका छन् ।

यो परिवर्तन अल्पकालीन आर्थिक चक्रको समायोजन मात्र नभएर जापानी वित्तीय क्षेत्रको बृहत्तर र स्थायी रणनीतिक फेरबदल हो । जापानका क्षेत्रीय बैंकहरूले चीनमा आफ्नो उपस्थिति खुम्च्याउँदै गर्दा भारत र सिंगापुर जस्ता बजारमा नयाँ अवसरहरू खोजिरहेका छन् ।निक्केई एसियाको रिपोर्ट अनुसार, पछिल्लो पाँच वर्षमा चीनमा जापानी क्षेत्रीय बैंकहरूको शाखा सञ्जाल करिब २० प्रतिशतले घटेको छ । चिबा बैंक र ७७ बैंक जस्ता संस्थाहरूले सिंगापुरमा नयाँ परिचालन केन्द्रहरू स्थापना गरेका छन् भने साईक्यो बैंकले इन्डोनेसियामा सहायक कम्पनी खोल्ने तयारी गरेको छ ।यो प्रवृत्तिले के देखाउँछ भने जापानी बैंकहरू अब आफ्ना कर्पोरेट ग्राहकहरूलाई चीनमा मात्र सीमित नभई समग्र दक्षिणपूर्वी एसिया र भारतभरि सेवा दिन चाहन्छन् । अटोमोटिभ क्षेत्र, विशेषगरी विद्युतीय सवारीसाधन (ईभी), मा चिनियाँ कम्पनीहरूसँगको तीव्र प्रतिस्पर्धाले जापानी उत्पादकहरूलाई उत्पादन विविधीकरण गर्न बाध्य पारेको छ जसले बैंकहरूलाई पनि नयाँ बजार खोज्न प्रेरित गरेको छ ।

जापानका मेगा बैंकहरू मिचुबिशी यूएफजे, सुमितोमो मित्सुई र मिजुहोको अवस्था पनि चीनमा उत्साहजनक छैन । यी तीन ठूला आर्थिक समूहहरूको चीनमा कर्जा प्रवाह पछिल्लो पाँच वर्षमा ४० प्रतिशतसम्मले खुम्चिएको छ । यसको विपरीत भारतमा भने यी बैंकहरूले ऐतिहासिक रूपमै ठूलो लगानी गरिरहेका छन् ।जापानी बैंकहरूका लागि भारत अहिले उदीयमान बजार मात्र नभएर रणनीतिक विकासको मुख्य गन्तव्य बनेको छ । भारतको विशाल आन्तरिक बजार, बढ्दो मध्यमवर्गीय जनसंख्या र औद्योगिक विस्तारले जापानी बैंकहरूलाई आकर्षित गरेको हो ।सन् २०२२ देखि जापान बैंक फर इन्टरनेशनल कोअपरेसनको सर्वेक्षणले भारतलाई जापानी कम्पनीहरूको वैदेशिक लगानीका लागि पहिलो रोजाइको गन्तव्यको रूपमा राख्दै आएको छ ।भारतले अघि सारेका उत्पादनमा आधारित प्रोत्साहन योजना र सेमिकन्डक्टर, नवीकरणीय ऊर्जा तथा उन्नत उत्पादनमा गरिरहेको लगानीले विश्वव्यापी लगानीकर्ताहरूलाई चीन प्लस वान रणनीतिका लागि आकर्षित गरेको छ ।

विशेषगरी सेमिकन्डक्टर र डेटा सेन्टर उद्योगमा भारतले गरिरहेको तीव्र प्रगति जापानी बैंकहरूका लागि ठूलो अवसर बनेको छ । जापानको जनसंख्या बुढ्यौलीतर्फ गइरहेको र त्यहाँ कर्जाको माग स्थिर रहेको अवस्थामा भारतको युवा जनशक्ति र बढ्दो उपभोग्य मागले जापानी बैंकहरूलाई दिगो वृद्धिको सुनिश्चितता दिएको छ ।मिजुहो बैंकका ग्लोबल सीईओ मासाहिको कातोका अनुसार, अहिले टोकियोका कर्पोरेट हलहरूमा हुने छलफलको मुख्य विषय नै भारतमा कसरी व्यवसाय विस्तार गर्ने भन्ने हुने गरेको छ । सन् २०२५ सम्ममा भारतमा जापानी लगानी १२ खर्ब येन पुग्ने अनुमान गरिएको छ ।जापानका मेगा बैंकहरूले भारतको वित्तीय प्रणालीमै आफ्नो जरा गाड्न थालेका छन् । एसएमबीसीले येस बैंकमा २० प्रतिशत हिस्सा खरिद गर्न करिब १.६ अर्ब डलर लगानी गरेको छ जसले उसलाई भारतीय निजी बैंकिङ क्षेत्रमा बलियो पहुँच दिएको छ । एमयूएफजीले भारतको ठूलो गैर–बैंकिङ वित्तीय कम्पनी श्रीराम फाइनान्समा झण्डै साढे चार अर्ब डलर लगानी गरेर भारतको खुद्रा र साना व्यवसाय कर्जा बजारमा आफ्नो प्रभाव विस्तार गरेको छ ।

त्यस्तै, मिजुहोको सिक्योरिटी आर्मले भारतीय लगानी बैंक एभेन्डसमा बहुमत सेयर खरिद गरेको छ जसले उसलाई भारतको प्रविधि र स्टार्टअप इकोसिस्टममा सिधै जोडेको छ । यी लगानीहरूले के स्पष्ट पार्छन् भने जापानी बैंकहरू अब केवल जापानी कम्पनीहरूलाई मात्र सेवा दिन चाहँदैनन्, बरु उनीहरू भारतीय कर्पोरेट र डिजिटल अर्थतन्त्रकै हिस्सा बन्न चाहन्छन् ।जापानी बैंकहरूको चीनबाट भारततर्फको यो स्थानान्तरण एक गहिरो संरचनात्मक परिवर्तन हो । दशकौंसम्म चीनलाई आफ्नो रणनीतिक केन्द्र मानेका जापानी बैंकहरूले अब एसियाको आर्थिक भविष्य भारतमा देख्न थालेका छन् ।चीनमा बढ्दो प्रतिस्पर्धा र भूराजनीतिक जोखिमले गर्दा जापानी पुँजी अब सुरक्षित र बढी प्रतिफल दिने बजारको खोजीमा छ । चीनबाट क्षेत्रीय बैंकहरूको शाखा घट्नु र भारतमा अर्बौं डलरको नयाँ लगानी भित्रिनुले यो रणनीतिक मोडको स्पष्ट संकेत गर्छ ।यस प्रवृत्तिले आगामी दिनमा भारत र जापानबीचको आर्थिक करिडोरलाई अझ मजबुत बनाउनेछ र जापानी बैंकहरूलाई भारतको तीव्र आर्थिक वृद्धिको हिस्सा बन्ने अवसर प्रदान गर्नेछ ।