काठमाडौं । सन् २०२५ मा नेपाल भित्रिने विदेशी पर्यटकको संख्यामा अघिल्लो वर्षको तुलनामा सामान्य वृद्धि भएको छ । नेपाल पर्यटन बोर्डका अनुसार सन् २०२५ मा कुल ११ लाख ५८ हजार ४५९ विदेशी पर्यटक नेपाल आएका छन् । यो संख्या सन् २०२४ को ११ लाख ४७ हजार ५४८ को तुलनामा केही बढी भए पनि पर्यटन क्षेत्रले अपेक्षा गरेअनुसारको तीव्र सुधार भने देखिएको छैन ।पर्यटक आगमनमा देखिएको १ प्रतिशतको वृद्धि सन् २०२४ को १३ प्रतिशत वृद्धिको तुलनामा निकै कम छ । यो वृद्धिको मुख्य कारणहरूमा नेपालको पर्यटन प्रचार–प्रसार, अन्तर्राष्ट्रिय उडानहरूको विस्तार र प्राकृतिक तथा सांस्कृतिक आकर्षणहरूको निरन्तर अपीललाई मान्न सकिन्छ ।

तथ्यांकअनुसार सन् २०२५ मा नेपाल भ्रमण गर्ने विदेशी पर्यटकमध्ये भारतबाट आउने पर्यटकको हिस्सा सबैभन्दा ठूलो रहेको छ । भारतबाट मात्र २ लाख ९२ हजार ४३८ पर्यटक नेपाल आएका छन् । खुला सिमाना, धार्मिक–सांस्कृतिक सम्बन्ध र छोटो दूरीका कारण भारत नेपालको पर्यटनका लागि निरन्तर मुख्य स्रोत मुलुकको रूपमा कायम रहेको देखिन्छ । भारतपछि अमेरिका दोस्रो ठूलो स्रोत मुलुक बनेको छ। सन् २०२५ मा अमेरिकाबाट १ लाख १२ हजार ३१६ पर्यटक नेपाल आएका छन्,जसले साहसिक पर्यटन, ट्रेकिङ र सांस्कृतिक पर्यटनप्रति अमेरिकी पर्यटकको आकर्षण अझै बलियो रहेको देखाउँछ ।त्यस्तै चीनबाट आउने पर्यटकको संख्या भने ५८ हजार ६८४ मा सीमित रहेको छ । महामारीअघि नेपालका प्रमुख स्रोत मुलुकमध्ये एक रहेको चीनको आगमन अझै अपेक्षाअनुसार पुनःस्थापित हुन नसकेको देखिन्छ। यसले हवाई पहुँच, भिसा प्रक्रिया र चीन लक्षित प्रवद्र्धन रणनीतिमा थप सुधारको आवश्यकता औँल्याउँछ ।

बेलायतबाट ५७ हजार ५४५, बंगलादेशबाट ४९ हजार ३५७, अष्ट्रेलियाबाट ३७ हजार ५५०, श्रीलंकाबाट ३० हजार २४३, थाइल्याण्डबाट ३० हजार २२७ र जर्मनीबाट २४ हजार ७६३ पर्यटक नेपाल आएका छन् । यस तथ्यांकले नेपालप्रति युरोपेली र क्षेत्रीय पर्यटकको निरन्तर चासो कायम रहेको देखाउँछ। सन् २०२५ को अन्तिम महिना डिसेम्बरमा मात्र ९८ हजार १९० विदेशी पर्यटक नेपाल भित्रिएका थिए । सो महिनामा पनि भारत अग्रस्थानमा रहँदै ३० हजार ९३ पर्यटक नेपाल आएका छन् ।डिसेम्बरमा चीनबाट ८ हजार ६८०, अमेरिकाबाट ६ हजार ६०५, बंगलादेशबाट ४ हजार ९८०, अष्ट्रेलियाबाट ४ हजार ४१९, थाइल्याण्डबाट ४ हजार २३४, बेलायतबाट ३ हजार ७९३, म्यानमारबाट २ हजार ७५८ र मलेसियाबाट २ हजार ४२९ पर्यटक भित्रिएका छन् ।सन् २०२५ मा पर्यटक आगमनमा सकारात्मक तर सीमित वृद्धि देखिएको छ। तर यो वृद्धि नेपालले लिएको दीर्घकालीन पर्यटन लक्ष्यका हिसाबले पर्याप्त मान्न सकिँदैन। स्रोत मुलुकको विविधीकरण, चीनजस्ता बजारको पुनःआकर्षण, हवाई भाडा, सेवा गुणस्तर र पूर्वाधार सुधारमा ध्यान नदिएसम्म पर्यटन क्षेत्रको सम्भावना पूर्ण रूपमा उपयोग हुन कठिन देखिन्छ।

व्यवसायीहरूका अनुसार अबको प्राथमिकता संख्याभन्दा गुणस्तर, बसाइ अवधि वृद्धि र पर्यटक खर्च बढाउने रणनीति हुनुपर्छ, जसले मात्र पर्यटनलाई दिगो आर्थिक आधारका रूपमा स्थापित गर्न सक्छ ।तथ्यांकको विश्लेषण गर्दा अप्रिल २०२५ मा १ लाख १६ हजार ४९० पर्यटकहरू आएका थिए, जुन अप्रिल २०२४ को तुलनामा ५ प्रतिशत बढी हो। यसैगरी, अगस्ट २०२५ मा ८८ हजार ६८० पर्यटकहरू आए, जुन अगस्ट २०२४ को तुलनामा २२ प्रतिशत बढी छ ।त्यस्तै विश्वव्यापी मुद्रास्फीति, ऊर्जा संकट र भूराजनीतिक तनाव (जस्तै युक्रेन–रुस युद्ध) ले पर्यटकहरूको यात्रा खर्च घटाएको छ। अमेरिका र युरोपबाट पर्यटक बढे पनि एशियाली बजारहरूमा स्थिरता नहुनुले नेपालको पर्यटनलाई प्रभावित गरेको छ। साथै नेपालमा पूर्वाधार अभाव, मौसमजन्य समस्या (जस्तै मानसुन) र राजनीतिक अस्थिरताले पर्यटकहरूलाई हतोत्साहित गर्न सक्छ ।

पर्यटनले नेपालको जीडीपीको करिब ७ प्रतिशत योगदान दिन्छ र लाखौं रोजगारी सृजना गर्छ। सन् २०२५ को यो तथ्यांकले पर्यटनबाट करिब ५० अर्ब रुपैयाँभन्दा बढी राजस्व प्राप्त भएको अनुमान छ, तर १ प्रतिशतको वृद्धिले अपेक्षित आर्थिक उछाल नदेखिएको छ। यसले नेपाललाई डिजिटल मार्केटिङ, इको–टुरिज्म र साहसिक पर्यटन जस्ता नयाँ क्षेत्रहरूमा लगानी बढाउनु पर्ने आवश्यकता देखाउँछ ।सन् २०२६ मा पर्यटक आगमनलाई बढाउन नेपाल पर्यटन बोर्डले नयाँ रणनीति अपनाउनु पर्छ। उदाहरणका लागि, चीन र भारतसँग लक्षित साझेदारी, अन्तर्राष्ट्रिय उडानहरूको विस्तार र पूर्वाधार सुधार (जस्तै नयाँ एयरपोर्टहरू) ले मद्दत गर्न सक्छ । यसबाहेक, मार्च २०२५ मा १ लाख २१ हजार ६८७ पर्यटकहरू आएको जस्ता सकारात्मक ट्रेन्डलाई आधार बनाएर वर्षभरि पर्यटन प्रवद्र्धन गर्न सकिन्छ । सन् २०२५ को पर्यटन तथ्यांकले नेपालको पर्यटन क्षेत्रमा स्थिरता देखाए पनि यसलाई दिगो बनाउन नीतिगत सुधार आवश्यक छ ।