काठमाडौं । सामाजिक अभियन्ता मोहन अधिकारीले अष्ट्रेलियामा पाँच वर्ष (सन् २००९–२०१४) बसाइँका क्रममा हासिल गरेका अनुभव नेपालका लागि उपयोगी सिकाइ बन्न सक्ने बताएका छन्। नेपालको पहिलो विश्वव्यापी परिकारसम्बन्धी फलाङ फुड डिक्सनरीका लेखक तथा हम्रा अष्ट्रेलिया संवाददाता शिव न्यौपानेसँगको विशेष संवादमा उनले खाद्य सुरक्षा, सार्वजनिक स्वास्थ्य, वातावरण संरक्षण, स्वयंसेवा, खेलकुद र जिम्मेवार नागरिक संस्कारका विषयमा आफ्ना अनुभव साझा गरेका हुन्।

अधिकारीका अनुसार अष्ट्रेलियाले आफूलाई आधुनिक जीवनशैली वा रोजगारीको अनुभव मात्र नभई जिम्मेवार नागरिकता, सामुदायिक सहकार्य, सार्वजनिक स्वास्थ्य र प्रभावकारी सार्वजनिक नीतिको महत्व बुझाएको छ। विकसित राष्ट्रको वास्तविक शक्ति आर्थिक समृद्धिमा मात्र नभई नागरिक अनुशासन, सामाजिक उत्तरदायित्व र संस्थागत प्रणालीमा आधारित हुने उनले बताए।

८० पटक रक्तदान, २२ पटक अष्ट्रेलियामै

संवादका क्रममा अधिकारीले हालसम्म ८० पटक स्वैच्छिक रक्तदान गरिसकेको जानकारी दिँदै त्यसमध्ये २२ पटक अष्ट्रेलियामै रक्तदान गरेको बताए। उनका अनुसार रक्तदान व्यक्तिगत उपलब्धि नभई मानवताको संस्कार स्थापित गर्ने सामाजिक अभियान हो। नेपालका युवाले पनि नियमित रक्तदानलाई सामाजिक दायित्वका रूपमा लिनुपर्ने उनको धारणा छ।

खाद्य बैंक प्रणाली नेपालका लागि उपयोगी

अधिकारीले अष्ट्रेलियाको खाद्य बैंक  प्रणाली नेपालका लागि अध्ययनयोग्य रहेको बताए। उनका अनुसार प्रयोगयोग्य अतिरिक्त खाद्यान्नलाई खेर जान नदिई न्यून आय भएका परिवार, विद्यार्थी, ज्येष्ठ नागरिक तथा आवश्यकतामा रहेका समुदायसम्म सुरक्षित रूपमा पुर्‍याउने प्रणाली प्रभावकारी रहेको छ।

उनले नेपालमा पनि सरकार, निजी क्षेत्र, कृषक, होटल उद्योग, सुपरमार्केट र सामाजिक संस्थाबीच सहकार्य गरी यस्तै प्रणाली विकास गर्न सके खाद्यान्नको अपव्यय घटाउने र खाद्य असुरक्षा न्यूनीकरण गर्न सकिने विश्वास व्यक्त गरे।

खाद्य सुरक्षा र वातावरणलाई विकाससँग जोड्नुपर्ने

अधिकारीले खाद्य सुरक्षा, खाद्य स्वच्छता, पोषण र खाद्यजन्य फोहोर व्यवस्थापनलाई राष्ट्रिय विकासको अभिन्न अंगका रूपमा लिनुपर्ने आवश्यकता औँल्याए। यी विषयलाई कृषि वा स्वास्थ्यको सीमित दायरामा नराखी समग्र विकास नीतिसँग जोड्नुपर्ने उनको भनाइ छ।

वातावरण संरक्षणका सन्दर्भमा उनले अष्ट्रेलियामा फोहोरको वैज्ञानिक व्यवस्थापन, पुनःप्रयोग, हरियाली संरक्षण र प्राकृतिक स्रोतको दिगो उपयोग नागरिक संस्कारकै रूपमा विकास भएको उल्लेख गर्दै नेपालमा पनि स्थानीय सरकार, विद्यालय, नागरिक समाज र युवाको सहकार्यबाट यस्ता अभ्यास विस्तार गर्न सकिने बताए।

सडक सुरक्षा र अनुशासनमा जोड

अधिकारीले अष्ट्रेलियामा ट्राफिक नियमको कडाइका साथ पालना र नागरिक अनुशासनका कारण सडक दुर्घटना उल्लेखनीय रूपमा नियन्त्रणमा रहेको अनुभव सुनाउँदै नेपालमा पनि विद्यालय तहदेखि नै सडक सुरक्षा शिक्षा र ट्राफिक सचेतनालाई प्राथमिकता दिनुपर्ने सुझाव दिए।

अन्तर्राष्ट्रिय खेलाडीसँगको भेट

अष्ट्रेलिया बसाइका क्रममा आफूले क्रिकेटका चर्चित खेलाडी क्रिस गेल, शेन वार्न, शेन वाटसन, मुथैया मुरलीधरन, ग्लेन म्याकग्रा, मिचेल जोनसन, पल कलिङवुड, पूर्व अष्ट्रेलियाली फुटबल कप्तान लुकास नील तथा अन्तर्राष्ट्रिय टेनिस खेलाडी सानिया मिर्जासँग भेट गर्ने अवसर पाएको अधिकारीले बताए।

उनका अनुसार ती भेटले खेलकुदले भाषा, संस्कृति र राष्ट्रिय सीमाभन्दा माथि उठेर मानिसलाई जोड्ने शक्ति राख्ने अनुभूति गराएको थियो। नेपालले पनि खेल पूर्वाधार, युवा प्रतिभा विकास र सामुदायिक खेल संस्कृतिमा थप लगानी गर्नुपर्ने उनको सुझाव छ।

जिम्मेवार नागरिक संस्कारको आवश्यकता

मानवता, शान्ति, सार्वजनिक स्वास्थ्य, वातावरण संरक्षण र स्वयंसेवाका विषयमा अधिकारीले प्रत्येक नागरिकको सकारात्मक योगदानले समाजमा दीर्घकालीन परिवर्तन सम्भव हुने बताए। एउटा रक्तदान, एउटा रुख रोप्ने अभियान वा एउटा जिम्मेवार नागरिकको व्यवहारले पनि ठूलो सामाजिक परिवर्तनको आधार तयार गर्न सक्ने उनको विश्वास छ।

संवादको अन्त्यमा उनले नेपालले अष्ट्रेलियाबाट केवल आर्थिक लगानी मात्र नभई खाद्य सुरक्षा प्रणाली, स्वयंसेवा, वातावरणीय व्यवस्थापन, सार्वजनिक स्वास्थ्य, खेलकुद विकास र जिम्मेवार नागरिक संस्कारका सफल अभ्यास पनि सिक्नुपर्ने बताए। विकसित मुलुकका सफल नीतिलाई नेपालको सामाजिक, आर्थिक र प्रशासनिक परिवेशअनुसार रूपान्तरण गर्न सके दिगो विकासको यात्रामा महत्वपूर्ण उपलब्धि हासिल गर्न सकिने उनको निष्कर्ष छ।