काठमाडौँ । नेपालको पहिलो विश्वव्यापी परिकारसम्बन्धी फलाङ फुड डिक्सनरी का लेखक तथा हाम्रा अष्ट्रेलिया संवाददाता शिव न्यौपानेले नेपाली चलचित्र उद्योगमा कलाकारको सामाजिक उत्तरदायित्वबारे गम्भीर बहस आवश्यक रहेको बताएका छन्। उनका अनुसार कलाकारहरू केवल मनोरञ्जनकर्मी मात्र नभई समाजका प्रभावशाली सार्वजनिक व्यक्तित्व भएकाले उनीहरूको सिर्जना र सार्वजनिक प्रस्तुतिले समाजमा पार्ने प्रभावलाई पनि समान रूपमा ध्यान दिनुपर्छ।

हालै सार्वजनिक भएको एक विवादास्पद संगीत भिडियोमा अभिनेत्री प्रियंका कार्कीको सहभागितापछि सामाजिक सञ्जालदेखि विभिन्न पेशागत समुदायसम्म मिश्रित प्रतिक्रिया आइरहेका बेला न्यौपानेले आफ्नो धारणा सार्वजनिक गरेका हुन्। उनका अनुसार वर्षौंको मेहनत, प्रतिभा र समर्पणबाट निर्माण भएको कलाकारको प्रतिष्ठा क्षणिक लोकप्रियता वा प्रचारमुखी सामग्रीका कारण विवादमा पर्नु दीर्घकालीन रूपमा कलाकारकै छविका लागि उपयुक्त नहुन सक्छ।

उनले कला अभिव्यक्तिको स्वतन्त्रता लोकतान्त्रिक समाजको आधारभूत अधिकार भए पनि त्यससँगै सामाजिक उत्तरदायित्व पनि अभिन्न रूपमा जोडिएको बताए। विशेषगरी डिजिटल युगमा कुनै पनि दृश्य वा श्रव्य सामग्री केही क्षणमै लाखौं दर्शकमाझ पुग्ने भएकाले कलाकार, निर्देशक र निर्माता सबैले त्यसको सम्भावित सामाजिक प्रभावबारे संवेदनशील हुनुपर्ने उनको भनाइ छ।

न्यौपानेले शिक्षक पेसालाई समाज निर्माणको प्रमुख आधारका रूपमा उल्लेख गर्दै कुनै कलात्मक प्रस्तुतिले शिक्षक समुदायलाई अपमानित गरेको वा उनीहरूको मर्यादामाथि प्रश्न उठाएको अनुभूति गराएको छ भने त्यसलाई हल्का रूपमा लिन नहुने धारणा व्यक्त गरे। विभिन्न शिक्षक संगठनहरूले सार्वजनिक रूपमा असन्तुष्टि जनाएको सन्दर्भले पनि यस विषयमा गम्भीर छलफल आवश्यक रहेको उनले बताए।

उनका अनुसार यस्ता प्रतिक्रियालाई अभिव्यक्ति स्वतन्त्रतामाथिको आक्रमणका रूपमा नभई लोकतान्त्रिक समाजमा उठ्ने वैध सार्वजनिक बहसका रूपमा बुझ्नुपर्छ। समाजका विभिन्न वर्गबाट आएका प्रतिक्रिया र आलोचनाले सिर्जनाकर्तालाई थप जिम्मेवार र संवेदनशील बन्न प्रेरित गर्ने विश्वास उनले व्यक्त गरे।

न्यौपानेले कलाकारको प्रभाव विशेषगरी बालबालिका, किशोरकिशोरी र युवापुस्तामा प्रत्यक्ष रूपमा पर्ने भएकाले उनीहरूको सार्वजनिक भूमिका थप जिम्मेवार हुनुपर्ने बताए। लोकप्रिय कलाकारहरूको व्यवहार, प्रस्तुति र जीवनशैली धेरैका लागि प्रेरणाको स्रोत बन्ने भएकाले मनोरञ्जनसँगै सामाजिक मूल्य, सांस्कृतिक संवेदनशीलता र नैतिक पक्षलाई पनि ध्यान दिनुपर्ने उनको धारणा छ।

उनले अभिनेत्री प्रियंका कार्की नेपाली चलचित्र उद्योगकी सफल, प्रतिभाशाली र सम्मानित कलाकार भएको उल्लेख गर्दै भविष्यमा भूमिका छनोट गर्दा बजारको मागसँगै सामाजिक संवेदनशीलता र सांस्कृतिक उत्तरदायित्वबीच उचित सन्तुलन कायम हुने विश्वास व्यक्त गरे। स्थापित कलाकारका हरेक सार्वजनिक प्रस्तुतिले व्यक्तिगत छविमात्र होइन, समग्र नेपाली मनोरञ्जन उद्योगको विश्वसनीयता र प्रतिष्ठामाथि समेत प्रभाव पार्ने भएकाले यसप्रति थप सजगता आवश्यक रहेको उनको भनाइ छ।

न्यौपानेले कला र सिर्जनाप्रतिको दृष्टिकोण स्वभावतः फरक–फरक हुन सक्ने भन्दै एउटै कृतिप्रति समर्थन र आलोचना दुवै आउनु लोकतान्त्रिक समाजको स्वाभाविक विशेषता भएको बताए। उनका अनुसार स्वस्थ संवाद, आत्मसमीक्षा र पारस्परिक सम्मानको संस्कृतिलाई प्रवर्द्धन गर्न सके नेपाली कला तथा मनोरञ्जन उद्योग अझ परिपक्व, उत्तरदायी र अन्तर्राष्ट्रिय रूपमा विश्वासिलो बन्न सक्नेछ।

उनले अन्त्यमा कलाकार, दर्शक, सञ्चारमाध्यम र समाजबीच रचनात्मक संवादलाई प्रोत्साहन गर्दै सिर्जनात्मक स्वतन्त्रता र सामाजिक उत्तरदायित्वबीच सन्तुलन कायम गर्नु नै नेपाली कला क्षेत्रको दिगो विकासका लागि आवश्यक रहेको उल्लेख गरेका छन्।