काठमाडौं । नेपाल राष्ट्र बैंकले नयाँ सिरिजको रु. ५०० दरको बैंकनोट चलनचल्तीमा ल्याएसँगै सर्वसाधारणलाई बैंकनोटका सुरक्षण (सिक्युरिटी) विशेषताबारे जानकारी गराएको छ। अत्याधुनिक सुरक्षण प्रविधिसहित तयार गरिएको नयाँ नोटले नक्कली नोटको जोखिम न्यूनीकरण गर्नुका साथै सुरक्षित र विश्वसनीय वित्तीय कारोबारलाई थप मजबुत बनाउने विश्वास राष्ट्र बैंकले व्यक्त गरेको छ।

राष्ट्र बैंकका अनुसार नयाँ सिरिजको रु. ५०० दरको बैंकनोटमा साविककै आकार, मुख्य रङ तथा डिजाइनको मूल स्वरूपलाई कायम राखिएको भए पनि सुरक्षण प्रणालीलाई अन्तर्राष्ट्रिय मापदण्डअनुसार थप परिष्कृत गरिएको छ। यसमा पानीछाप, रङ परिवर्तन हुने सुरक्षण चिन्ह, आधुनिक सुरक्षा धागो, स्पर्शबाट पहिचान गर्न सकिने विशेष संकेतलगायतका विशेषता समावेश गरिएको छ।

नयाँ बैंकनोटमा गभर्नर विश्वनाथ पौडेलको हस्ताक्षर रहेको छ। नोटको अग्रभागमा नेपाल राष्ट्र बैंकको प्रतिज्ञामूलक वाक्यांश, सगरमाथाको चित्र, राष्ट्रिय फूल लालीगुराँसको पानीछाप तथा विभिन्न सूक्ष्म सुरक्षण तत्व समावेश गरिएका छन्।

सगरमाथा र लालीगुराँसको पानीछाप

नोटको बायाँ भागमा नेपालको सर्वोच्च शिखर सगरमाथाको चित्र राखिएको छ। दायाँ भागमा रहेको लालीगुराँसको पानीछाप उज्यालोतर्फ हेर्दा स्पष्ट देखिन्छ। पानीछाप सक्कली नोटको सबैभन्दा महत्वपूर्ण सुरक्षण विशेषतामध्ये एक हो, जसले नक्कली नोट छुट्याउन सहज बनाउँछ।

रङ परिवर्तन हुने कुबेरको चित्र

नोटको अग्रभागमा रहेको अण्डाकार आकृतिभित्र कुबेरको चित्र विशेष प्रकारको अप्टिकल इन्क (Optically Variable Ink) प्रयोग गरेर छापिएको छ। नोटलाई सिधा हेर्दा यो सुनौलो रङमा देखिन्छ भने कोण परिवर्तन गरेर ढल्काउँदा हरियो रङमा परिवर्तन हुन्छ। यस्तो प्रविधि आधुनिक बैंकनोटमा प्रयोग गरिने उच्चस्तरीय सुरक्षण उपाय हो।

अत्याधुनिक सुरक्षा धागो

नयाँ बैंकनोटमा ३.५ मिलिमिटर चौडाइको सुरक्षण धागो प्रयोग गरिएको छ। यो धागो नोटभित्र नै समावेश गरिएको हुन्छ। नोटलाई विभिन्न कोणबाट हेर्दा धागोको रङ रातोबाट हरियोमा परिवर्तन हुन्छ। यसलाई नक्कली नोटमा हुबहु नक्कल गर्न अत्यन्त कठिन मानिन्छ।

स्पर्शबाट पनि नोटको पहिचान

दृष्टिविहीन तथा फरक क्षमता भएका व्यक्तिहरूलाई लक्षित गर्दै नोटमा विशेष स्पर्श संकेत पनि राखिएको छ। पानीछापको बायाँतर्फ दुईवटा उभिएका काला बिन्दु (ट्याक्टाइल डट्स) राखिएका छन्, जसलाई छोएर रु. ५०० दरको नोट सजिलै पहिचान गर्न सकिन्छ। यसले समावेशी बैंकिङ सेवाको अवधारणालाई समेत सुदृढ बनाएको छ।

नोटको पछाडिको डिजाइन

बैंकनोटको पछाडिको मध्यभागमा नेपालको दुर्लभ वन्यजन्तु पाटेबाघको चित्र राखिएको छ। यसको माथिल्लो भागमा अंग्रेजीमा NEPAL RASTRA BANK उल्लेख गरिएको छ भने तल्लो भागमा RUPEES FIVE HUNDRED र 2025 A.D. सिरिज अंकित गरिएको छ।

सक्कली नोट यसरी चिन्नुहोस्

नेपाल राष्ट्र बैंकले सर्वसाधारणलाई कारोबार गर्दा बैंकनोटका सुरक्षण विशेषता ध्यानपूर्वक हेर्न आग्रह गरेको छ। सक्कली नोट पहिचानका लागि निम्न पक्षमा विशेष ध्यान दिन सकिन्छः

उज्यालोतर्फ हेर्दा पानीछाप स्पष्ट देखिनुपर्छ।
कुबेरको चित्र ढल्काउँदा सुनौलोबाट हरियो रङमा परिवर्तन हुनुपर्छ।
सुरक्षण धागो रातोबाट हरियोमा बदलिनुपर्छ।
स्पर्श गर्दा ट्याक्टाइल डट्स स्पष्ट महसुस हुनुपर्छ।
छपाइ, रङ, सिरिज नम्बर तथा कागजको गुणस्तर स्पष्ट र उच्चस्तरीय हुनुपर्छ।
नोटमा रहेका सूक्ष्म अक्षर तथा डिजाइन धमिलो वा अस्पष्ट हुनुहुँदैन।
नक्कली नोट नियन्त्रणमा प्रभावकारी

राष्ट्र बैंकका अनुसार नयाँ सिरिजको रु. ५०० दरको बैंकनोटमा समावेश गरिएका सुरक्षण प्रविधिले नक्कली नोट उत्पादन तथा वितरण नियन्त्रणमा महत्वपूर्ण भूमिका खेल्ने अपेक्षा गरिएको छ। बैंकिङ प्रणालीप्रतिको विश्वास अभिवृद्धि गर्नुका साथै सर्वसाधारणलाई सुरक्षित नगद कारोबारको वातावरण उपलब्ध गराउने उद्देश्यले नयाँ सिरिजका बैंकनोटमा अन्तर्राष्ट्रिय स्तरका सुरक्षण मापदण्ड अपनाइएको हो।

राष्ट्र बैंकले बैंक, वित्तीय संस्था, व्यवसायी तथा सर्वसाधारणलाई नयाँ नोटका सुरक्षण विशेषताबारे जानकारी राख्न र कुनै शंकास्पद वा नक्कली जस्तो देखिने नोट फेला परेमा सम्बन्धित बैंक वा नेपाल राष्ट्र बैंकलाई तत्काल जानकारी गराउन अनुरोध गरेको छ।