अर्थसमाचार संवाददाता शिव न्यौपाने । अस्ट्रेलिया,
काठमाडौँ । नेपाली परिकार मोमो को अध्ययनसँग सम्बन्धित नयाँ अवधारणा “मोमोलोजी” अब विश्वव्यापी खाद्य शब्दकोशमा समावेश हुने भएको छ। प्रसिद्ध शेफ विनोद बराल ले लोकप्रिय बनाएको यो शब्दले नेपाली खानाको अन्तर्राष्ट्रिय पहिचान थप मजबुत बनाउने अपेक्षा गरिएको छ।

बराल, जसलाई “मोमोका राजा” को रूपमा पनि चिनिन्छ, नेपाली मूलका ब्रिटिश नागरिक हुन्। उनले बेलायत तथा अष्ट्रेलियामा “फूड कलिनरी सफारी” जस्ता कार्यक्रम मार्फत नेपाली खानाको प्रवर्द्धन गर्दै आएका छन्। अनुसन्धान तथा विकास शेफ, एयरलाइन तथा अन्तर्राष्ट्रिय खानपान क्षेत्रसँग आबद्ध उनी नेपाली परिकारलाई विश्व बजारमा चिनाउन सक्रिय रहेका छन्।

के हो मोमोलोजी?

मोमोलोजी भनेको मोमोको उत्पत्ति, विकास, भिन्नता र सांस्कृतिक अर्थको अध्ययन हो। यो केवल एउटा परिकारको रेसिपीमा सीमित नभई, मानव बसाइँसराइ, संस्कृति र परम्परासँग जोडिएको गहिरो अध्ययनको विषय हो।

विशेषज्ञहरूका अनुसार मोमो हिमालय क्षेत्रबाट सुरु भएको मानिन्छ, जहाँ व्यापार र बसाइँसराइले विभिन्न संस्कृतिहरूलाई जोड्ने काम गरेको थियो। समयसँगै मानिसहरू सर्दै जाँदा मोमो पनि नयाँ ठाउँमा पुगेर स्थानीय स्वाद र सामग्रीअनुसार परिवर्तन हुँदै गयो।

संस्कृतिसँग जोडिएको परिकार मोमो केवल खाना नभई सामाजिक र सांस्कृतिक पहिचानको प्रतीक पनि हो। धेरै समुदायमा यो सामूहिक रूपमा बनाइने र खाइने परिकार भएकाले यसले सम्बन्ध र परम्परालाई बलियो बनाउँछ।

शहरीकरणसँगै मोमो घरको भान्साबाट सडक स्टल र रेस्टुरेन्टसम्म फैलिएको छ। यसले मोमोलाई छिटो, किफायती र लोकप्रिय स्ट्रीट फुडको रूपमा स्थापित गरेको छ।

विश्वव्यापी विस्तार र चुनौती हाल मोमो विश्वभर फैलिँदै गएको छ। पर्यटन, बसाइँसराइ र अन्तर्राष्ट्रिय खानाप्रतिको रुचिले यसको विस्तारलाई तीव्र बनाएको हो। तर, यससँगै मानकीकरणको जोखिम पनि देखिएको छ, जसले परिकारको विविधता घटाउन सक्छ।

मोमोलोजीले भने यस्ता परिवर्तनलाई नकारात्मक नभई स्वाभाविक विकासको रूपमा हेर्छ र स्थानीय विविधताको संरक्षणमा जोड दिन्छ।

भविष्यको सम्भावना मोमोलोजीलाई भविष्यमा खाद्य अध्ययनको महत्वपूर्ण क्षेत्रका रूपमा हेरिएको छ। यसले अन्य परिकारहरूको अध्ययनका लागि पनि नयाँ ढाँचा प्रदान गर्न सक्ने विश्वास गरिएको छ।

विशेषज्ञहरूका अनुसार मोमोको अध्ययनमार्फत मानव इतिहास, संस्कृति र अनुकूलन क्षमताबारे गहिरो बुझाइ हासिल गर्न सकिन्छ।

मोमोलोजीको विश्व खाद्य शब्दकोशमा समावेश हुनु नेपाली खानाको लागि ऐतिहासिक उपलब्धि मानिएको छ। यसले मोमो मात्र होइन, सम्पूर्ण नेपाली खानालाई विश्वमञ्चमा स्थापित गर्न नयाँ ढोका खोल्ने अपेक्षा गरिएको छ।