के तपाईंले औँला पड्काउन छाड्नुपर्छ ? जोर्नीभित्र पटका पड्किएजस्तो आवाज आउने यस बानीबारे तपाईंले जान्नैपर्ने सबै कुरा यहाँ प्रस्तुत छ।डोनाल्ड उङ्गर हुर्कंदै गर्दा उनकी आमा, काकीहरू र पछि सासूले लगातार औँला पड्काउँदा बाथ रोग लाग्छ भनी चेतावनी दिएका थिए। उनीहरूको भनाइलाई गलत साबित गर्ने अठोटका साथ डोनाल्डले ५० वर्षसम्म दिनमा कम्तीमा दुई पटक आफ्नो देब्रे हातका औँला पड्काए। यसरी उनले जम्मा करिब ३६,५०० पटक औँला पड्काए। दाहिने हात भने उनले जस्ताको तस्तै छाडे।
.gif)
सन् १९९८ मा ७२ वर्षको उमेरमा, आफ्नो जीवनभरिको प्रयासको नतिजा जान्न उनले दुवै हातको एक्स-रे गरे। उनले निष्कर्ष निकाले, ‘दुवै हातमा बाथ रोग थिएन र दुवै हातमा कुनै स्पष्ट भिन्नता पनि देखिएन।’निस्सन्देह, यो केवल एक जनामा गरिएको परीक्षण थियो। अध्ययनहरूका अनुसार २० देखि ५० प्रतिशत मानिसहरू औँला पड्काउँछन्। त्यसोभए, के यो चिन्ता गर्नुपर्ने विषय हो? के औँला पड्काउँदा आउने हरेक आवाजले दीर्घकालीन क्षति पुर्याइरहेको हुन्छ त?
- फोकाहरूको खेल
कसैका लागि औँला पड्काउने काम केवल एउटा अचेतन बानी मात्र हो। अरू कतिपयलाई जोर्नी पड्काउँदा आउने आनन्द मन पर्छ। सामाजिक सञ्जालमा भाइरल भइरहेका काइरोप्राक्टिक (हाडजोर्नी मिलाउने) भिडियोहरू हेर्दा, त्यो आवाज सुनेर मज्जा लिने मानिसहरूको सङ्ख्या पनि निकै ठूलो छ।जोर्नी पड्काउँदा के हुन्छ भन्ने प्रक्रिया वास्तवमा निकै सरल छ। दुईवटा हड्डी जोडिने ठाउँलाई जोर्नी भनिन्छ। हाम्रा औँला, घाँटी र ढाडमा हुने जोर्नीहरू साइनोभियल फ्लुइडले घेरिएका हुन्छन्। यो अण्डाको सेतो भागजस्तै तरल पदार्थ हो, जसले चिप्लोपना प्रदान गर्ने काम गर्छ। जब तपाईं जोर्नी पड्काउन यसलाई बङ्ग्याउनुहुन्छ, तान्नुहुन्छ वा घुमाउनुहुन्छ, जोर्नीभित्रको खाली ठाउँ केही समयका लागि बढ्छ। यसले साइनोभियल तरल पदार्थको दबाब घटाउँछ र परिणामस्वरुप तरल पदार्थमा घुलेर रहेका ग्यासहरू फोकाको रूपमा बाहिर निस्कन थाल्छन्।
जोर्नी पड्किँदा आउने आवाज (जुन वास्तवमा बनेका फोकाहरू फुट्दा आउने आवाज हो) आश्चर्यजनक रूपमा ठुलो, अर्थात् ८३ डेसिबलसम्मको हुन सक्छ। यो लगभग प्रतिघण्टा ६४ किलोमिटरको गतिमा गुडिरहेको डिजेल ट्रकको आवाज जत्तिकै हो। युनिभर्सिटी अफ क्यालिफोर्निया, डेभिसका वैज्ञानिकहरूले अल्ट्रासाउन्ड प्रयोग गरेर पड्किरहेको जोर्नीलाई हेर्दा, उनीहरूले आवाज आउने क्षणलाई पर्दामा पटका पड्किएको जस्तो देखिएको बताएका थिए।
- प्रायः हानिकारक नहुने बानी
बेलायतको म्यानचेस्टर विश्वविद्यालयकी बाथरोग विशेषज्ञ किम्मी हयरिचका अनुसार, जोर्नी पड्किएको आवाज ठुलो सुनिए तापनि यो ‘केवल एउटा सामान्य शारीरिक प्रक्रिया’ मात्र हो।तर सामान्य भन्दैमा के यो पूर्णतया हानिरहित हुन्छ त?
अमेरिकाको मिसिगनमा कार्यरत न्युरोसर्जन जे जगन्नाथन भन्छन्, ‘जोर्नी दुख्नु वा सुन्निनु पक्कै पनि खतराको सङ्केत हो।’ उनले घाँटीमा अत्यधिक बल प्रयोग गरेर पड्काउँदा नसा तन्किएका र अन्य समस्या भएका बिरामीहरू देखेका छन्। यसरी बल प्रयोग गरेर घाँटी पड्काउनु हुँदैन।जगन्नाथनका अनुसार, सामान्यतया जोर्नी पड्काउन मन लाग्नुलाई खासै हानिकारक मानिँदैन।औँलाहरू अत्यधिक बल लगाएर पड्काउँदा औँलाको जोर्नी खुस्किने वा नसा च्यातिने विषयमा अझै पनि कतिपय मानिसहरू चिन्ता गर्छन्। विशेषगरी धेरै बल लगाउँदा वा झट्का दिँदा औँला जोर्नीबाट छुट्टिन सक्ने जोखिम रहन्छ। यस्ता घटनाहरू वास्तवमै भएका पनि छन्। उदाहरणका लागि, सन् १९९९ मा फिलाडेल्फियाका एक हातका सर्जनले पड्किएको आवाज सुन्ने अत्यधिक चाहनाका कारण दुई जना बिरामीले आफ्नो औँला मर्काएको घटना उल्लेख गरेका थिए।
तर कम बल प्रयोग गरेर पड्काउँदा यस्ता घटनाहरू विरलै हुन्छन्।
औँला पड्काउने बानी भएकाहरूलाई सबैभन्दा बढी डर ओस्टियोआर्थराइटिस लाग्ने विषयमा हुन्छ। यो कार्टिलेज (जोर्नीमा हड्डीहरूलाई जोगाउने तन्तु) खिइने समस्यासँग जोडिएको सबैभन्दा सामान्य प्रकारको बाथ रोग हो। हयरिच भन्छिन्, ‘धेरै मानिसहरूले मलाई क्लिनिकमा र खाना खाने बेलामा समेत यही प्रश्न सोध्छन्।’ उनी अगाडि भन्छिन्, ‘यसको सिधा जवाफ हो- यसले बाथ रोग लाग्दैन।’विभिन्न अध्ययनहरूले यो पुरानो मान्यतालाई गलत साबित गरिसकेका छन्। सन् १९७५ मा प्रकाशित एक अध्ययनमा अन्वेषकहरूले वृद्धाश्रमका २८ जना बासिन्दाहरूमा अनुसन्धान गरेका थिए। उक्त अध्ययनले औँला पड्काउने बानी भएका र नभएका दुवै समूहमा बाथ रोगको दर समान रहेको पत्ता लगाएको थियो।हालै गरिएको अर्को एउटा अध्ययनले ओस्टियोआर्थराइटिस भएका २१५ जना बिरामीहरूको औँला पड्काउने इतिहासको जाँच गर्यो र उनीहरूलाई यो रोग नभएका व्यक्तिहरूसँग तुलना गर्यो। यसले पनि उही निष्कर्ष निकाल्यो: कुनै व्यक्तिको जीवनभर औँला पड्काउने मात्रा र अवधिले उसको ओस्टियोआर्थराइटिसको जोखिममा कुनै असर पार्दैन।
- पकड शक्तिको कुरा
औँला पड्काउँदा हुने भनिएको अर्को खतरा हातको पकड क्षमता घट्नु हो। पकड क्षमता मुटु रोग, मानसिक क्षमतामा ह्रास, डिप्रेसन र केही प्रकारका क्यान्सरलगायत विभिन्न स्वास्थ्य परिणामहरूसँग जोडिएको एउटा महत्त्वपूर्ण स्वास्थ्य सूचक हो।१८ देखि ६० वर्षसम्म औँला पड्काउने बानी भएका ७४ जना व्यक्तिहरूमा सन् १९९० मा गरिएको एक अध्ययनले, औँला नपड्काउनेहरूको तुलनामा उनीहरूको हातको पकड कमजोर भएको र हात बढी सुन्निएको पत्ता लगाएको थियो। तर सन् २०१७ मा अर्को छुट्टै अध्ययनले औँला पड्काउने बानी र कमजोर पकडबीच कुनै सम्बन्ध नभएको निष्कर्ष निकाल्दै यी पुराना निष्कर्षहरूलाई खारेज गर्यो।लगातार औँला पड्काउँदा औँलाका जोर्नीहरू ठूला हुन्छन् वा नसाहरू खुकुलो हुन्छन् भन्ने जस्ता अन्य भ्रमहरू पनि छन्, तर हयरिचका अनुसार ती सबै झुट हुन्। माथि उल्लेख गरिएको अल्ट्रासाउन्ड अध्ययनले पनि यसलाई पुष्टि गर्छ: चिकित्सकहरूले औँला पड्काउनेहरूको शारीरिक परीक्षण गर्दा, उनीहरूमा सुन्निने वा कुनै प्रकारको असक्तता भएको पाएनन्।
केही मानिसहरूलाई औँला पड्काउँदा आरामको महसुस हुन्छ र जोर्नीको चालमा अस्थायी वृद्धि हुन्छ, किनभने यसले जोर्नीलाई तन्काएर त्यसको चालको दायरा बढाउँछ। एउटा सिद्धान्तले औँला पड्काउँदा जोर्नी वरपरका स्नायुको टुक्राहरू सक्रिय हुने, वरपरका मांसपेशीहरूलाई आराम दिने, दुखाइ कम गर्ने र एन्डोर्फिन (खुसीको हर्मोन) रिलिज हुने सम्भावना औँल्याएको छ। तर यसको वैज्ञानिक पुष्टि भने भएको छैन।औँला पड्काउने बानी प्रायः हानिरहित हुने भएकाले यसलाई रोक्न खासै ठूलो दबाब नहुन सक्छ। तर यदि तपाईं यो बानी छाड्न चाहनुहुन्छ भने, जगन्नाथन कग्निटिभ थेरापी (मानसिक व्यवहार परिवर्तन गर्ने विधि) जस्ता प्रविधिहरू अपनाउन सल्लाह दिन्छन्। यसबाट आफूले के गरिरहेको छु भनी बुझ्न र यो बानीबाट ध्यान अन्यत्र मोड्न मद्दत मिल्छ। उदाहरणका लागि, कुन बेला औँला पड्काउन मन लाग्छ भन्ने कुराको रेकर्ड राख्न सक्नुहुन्छ (तनाव हुँदा, दिक्क लाग्दा वा अन्जानमै पड्काउनुहुन्छ?) र स्ट्रेस बल वा फिजेट खेलौनाहरू खेलाएर आफ्ना हातहरूलाई व्यस्त राख्ने प्रयास गर्न सक्नुहुन्छ।समग्रमा, हयरिच औँला पड्काउनु जोर्नीका लागि हानिरहित भएको बताउँछिन्। उनी थप्छिन्, ‘यसले हानि गर्न सक्ने एउटै कुरा भनेको तपाईंको व्यक्तिगत सम्बन्ध हो। किनकि तपाईंले औँला पड्काएको आवाज साथीहरूलाई झर्कोलाग्दो लाग्न सक्छ।’
- घाँटीको सन्दर्भमा भने सावधान
औँला पड्काउनु समस्या नभए तापनि, ढाड र घाँटी पड्काउने सन्दर्भमा भने यो कुरा लागु हुँदैन। घाँटीमा मेरुदण्डसहित महत्त्वपूर्ण स्नायुहरू हुन्छन्। जगन्नाथन थप्छन्, ‘यसबाहेक, तपाईंको घाँटीको पछाडिको भाग हुँदै दिमागसम्म जाने दुईवटा अति महत्त्वपूर्ण धमनीहरू हुन्छन्।’ यी भागहरू निकै संवेदनशील हुन्छन्।यिनीहरूलाई जथाभाबी चलाउँदा गम्भीर चोटपटक लाग्न सक्छ र हातखुट्टा झमझमाउने वा रिँगटा लाग्ने जस्ता समस्या देखिन सक्छन्। जगन्नाथन भन्छन्, ‘कुनै पनि प्रकारको अत्यधिक बल प्रयोग गर्नु खतरनाक हुन्छ।’आफैँले आफ्नो घाँटी पड्काउनु उचित मानिँदैन। यहाँसम्म कि विशेषज्ञहरूले गर्ने हाडजोर्नीको उपचारसमेत विवादित छ। सन् २०१२ मा, ब्रुनेल विश्वविद्यालयको अनुसन्धान तथा पुनर्स्थापना केन्द्रका निल ओ'कोनेल र उनका सहकर्मीहरूले काइरोप्राक्टिक विधिबाट घाँटी पड्काउने कार्यलाई ‘अनावश्यक र सल्लाह दिन नमिल्ने’ भनी व्याख्या गरेका थिए।(यस लेखमा समावेश गरिएका सबै सामग्रीहरू सामान्य जानकारीका लागि मात्र हुन्, र यसलाई स्वास्थ्यकर्मीहरूको चिकित्सकीय सल्लाहको विकल्पका रूपमा लिनु हुँदैन।)
