काठमाडौं । अष्ट्रेलियाको मेलबर्नस्थित मार्भल स्टेडियममा भारतीय प्रधानमन्त्री नरेन्द्र मोदीको सामुदायिक कार्यक्रममा देखिएको उच्च जनसहभागिताले भारत–अष्ट्रेलिया सम्बन्धसँगै प्रवासी समुदायको कूटनीतिक प्रभावबारे नयाँ बहस सुरु गरेको छ।

सञ्चारमाध्यमका अनुसार कार्यक्रममा करिब ३५ हजारदेखि ४० हजारसम्म सहभागी हुने अपेक्षा गरिएको थियो। टिकट अत्यन्त छोटो समयमै वितरण भएको उल्लेख गर्दै केही अन्तर्राष्ट्रिय सञ्चारमाध्यमले यसको लोकप्रियतालाई चर्चित सांगीतिक कार्यक्रमसँग तुलना गरेका छन्। यद्यपि, यस्तो तुलना कार्यक्रमप्रति देखिएको जनउत्साहको संकेतका रूपमा बुझ्नुपर्ने विश्लेषण गरिएको छ।

विश्लेषकहरूका अनुसार यो कार्यक्रम केवल राजनीतिक सम्बोधनमा सीमित नरही डायस्पोरा कूटनीति (Diaspora Diplomacy) को प्रभावशाली उदाहरणका रूपमा देखिएको छ। प्रवासी समुदायले आफ्नो मूल देशको सांस्कृतिक, आर्थिक तथा कूटनीतिक प्रभाव विस्तारमा कसरी भूमिका खेल्न सक्छ भन्ने सन्देश पनि यसले दिएको छ।

पछिल्ला वर्षहरूमा हिन्द–प्रशान्त क्षेत्र विश्व शक्ति सन्तुलनको केन्द्र बन्दै गइरहेका बेला अष्ट्रेलियाले भारतसँगको रणनीतिक साझेदारीलाई निरन्तर विस्तार गरिरहेको छ। व्यापार, सूचना प्रविधि, शिक्षा, अनुसन्धान, रक्षा, ऊर्जा तथा आपूर्ति शृङ्खलाजस्ता क्षेत्रमा दुई देशबीच सहकार्य बढ्दै गएको छ।

भारत विश्वकै ठूलो जनसंख्या भएको राष्ट्र, तीव्र आर्थिक वृद्धि हासिल गरिरहेको अर्थतन्त्र तथा प्रविधि र अन्तरिक्ष अनुसन्धानमा उल्लेखनीय प्रगति गरेको मुलुकका रूपमा उदाउँदै गएको छ। यही कारण भारत–अष्ट्रेलिया सम्बन्धलाई द्विपक्षीय सम्बन्धभन्दा पनि हिन्द–प्रशान्त क्षेत्रको रणनीतिक स्थायित्वसँग जोडेर हेरिने गरिएको छ।

यस घटनाले नेपालका लागि पनि महत्वपूर्ण सन्देश दिएको विश्लेषण गरिएको छ। अन्तर्राष्ट्रिय मञ्चमा कुनै राष्ट्र वा नेतृत्वले प्राप्त गर्ने सम्मान केवल व्यक्तिगत लोकप्रियतामा सीमित नहुने, त्यसको आधार आर्थिक शक्ति, उत्पादन क्षमता, सुशासन, संस्थागत विश्वसनीयता, कूटनीतिक प्रभाव र नागरिकको सामूहिक उपलब्धिमा निर्भर रहने विज्ञहरूको भनाइ छ।

विश्लेषकहरूका अनुसार नेपालले पनि उत्पादनमुखी अर्थतन्त्र, औद्योगिकीकरण, सुशासन, शिक्षा, नवप्रवर्तन तथा अन्तर्राष्ट्रिय विश्वसनीयतालाई प्राथमिकतामा राख्दै अघि बढ्न सके भविष्यमा नेपालको अन्तर्राष्ट्रिय छवि अझ सुदृढ बन्न सक्छ।

प्रवासी नेपाली समुदायको ज्ञान, सीप, लगानी र सांस्कृतिक योगदानलाई प्रभावकारी रूपमा उपयोग गर्न सके नेपालको सफ्ट पावर (Soft Power) विस्तारमा समेत महत्वपूर्ण योगदान पुग्ने अपेक्षा गरिएको छ। अन्ततः विश्व समुदायमा दिगो सम्मान प्राप्त गर्ने आधार समृद्ध, सक्षम र विश्वसनीय राष्ट्र निर्माण नै भएको विश्लेषण गरिएको छ।