काठमाडौं । विश्वव्यापीकरणको वर्तमान युगमा कुनै पनि राष्ट्रको पहिचान केवल आर्थिक वा राजनीतिक सम्बन्धले मात्र होइन, भाषा, साहित्य, कला, संस्कृति र खानपानजस्ता विषयले पनि निर्धारण गर्ने गर्छ। यही सन्दर्भमा अष्ट्रेलियाको मेलबर्नमा बसोबास गर्दै आएका लेखक तथा हाम्रा अन्तर्राष्ट्रिय संवाददाता शिव न्यौपानेले तयार पारेको ‘फलाङ फुड डिक्सनरी’ नेपाली खाद्य संस्कृति र विश्व परिकारबीचको सेतुका रूपमा परिचित बन्दै गएको छ।

नेपालको पहिलो विश्व खाद्य परिकार शब्दकोशका रूपमा परिचित यस कृतिले नेपाली खानालाई अन्तर्राष्ट्रिय खाद्य संस्कृतिसँग जोड्ने प्रयास गरेको छ। हालै न्यौपानेले उक्त कृति अष्ट्रेलियाको भिक्टोरिया राज्यस्थित सिटी अफ ह्विटल्सीका मेयर **क्र. लरी कक्स (Cr. Lawrie Cox)**लाई सौजन्यस्वरूप हस्तान्तरण गरेका छन्।

यो पहललाई अष्ट्रेलियाको बहुसांस्कृतिक समाजमा नेपाली समुदायले पुर्‍याइरहेको सिर्जनात्मक योगदान तथा नेपालको खाद्य संस्कृति, भाषिक विविधता र सांस्कृतिक सम्पदालाई अन्तर्राष्ट्रिय समुदायसमक्ष परिचित गराउने महत्वपूर्ण कदमका रूपमा हेरिएको छ।

विश्व खाद्य संस्कृतिसँग नेपाली खानाको सेतु

‘फलाङ फुड डिक्सनरी’ नेपाली परिकारको परिचयमा मात्र सीमित छैन। यसमा विश्वका विभिन्न मुलुकका परिकार, खाद्य सामग्री, पाकशैली तथा खाद्य शब्दावलीलाई समेट्दै नेपाली खानाको मौलिकता र विविधतालाई अन्तर्राष्ट्रिय सन्दर्भमा प्रस्तुत गर्ने प्रयास गरिएको छ।

यस अर्थमा यो शब्दकोश केवल सन्दर्भ पुस्तक नभई विभिन्न संस्कृतिबीच आपसी सम्मान, जिज्ञासा र संवाद विस्तार गर्ने माध्यमका रूपमा पनि स्थापित हुँदै गएको छ।

अष्ट्रेलियाको नेतृत्व तहसम्म पुगेको नेपाली कृति

यसअघि पनि न्यौपानेले आफ्नो कृति तत्कालीन अष्ट्रेलियाली प्रधानमन्त्री स्कट मोरिसनको कार्यालयमा पठाएका थिए। त्यसपछि बहुसांस्कृतिक समाजमा नेपाली खाद्य संस्कृति प्रवर्द्धनमा पुर्‍याएको योगदानको कदर गर्दै पूर्वप्रधानमन्त्री मोरिसनबाट प्रशंसापत्र प्राप्त भएको थियो।

यस घटनाले व्यक्तिगत सिर्जनात्मक प्रयास पनि अन्तर्राष्ट्रिय नेतृत्व तहसम्म पुग्न सक्ने र सकारात्मक मूल्याङ्कन हुन सक्ने सम्भावना देखाएको छ।

खानामार्फत नेपालको पहिचान विस्तार

नेपालको समृद्ध खाद्य सम्पदा, स्थानीय परिकार र मौलिक स्वादलाई विश्वसामु परिचित गराउने उद्देश्यले तयार गरिएको ‘फलाङ फुड डिक्सनरी’ले नेपाललाई केवल हिमाल र प्राकृतिक सौन्दर्यको देशका रूपमा मात्र नभई समृद्ध खाद्य संस्कृति भएको राष्ट्रका रूपमा चिनाउन योगदान पुर्‍याउने अपेक्षा गरिएको छ।

अष्ट्रेलियाजस्तो बहुसांस्कृतिक समाजमा नेपाली खाद्य संस्कृतिलाई प्रवर्द्धन गर्दै न्यौपानेले विभिन्न समुदायबीच सांस्कृतिक संवाद र आपसी सम्मानको वातावरण निर्माण गर्ने प्रयास गरिरहेका छन्।

सफ्ट पावरका रूपमा नेपाली संस्कृति

विज्ञहरूका अनुसार आजको विश्वमा साहित्य, भाषा, कला, संस्कृति र खानपानलाई ‘सफ्ट पावर’ अर्थात् सांस्कृतिक कूटनीतिको प्रभावकारी माध्यमका रूपमा लिने गरिन्छ। यस दृष्टिले ‘फलाङ फुड डिक्सनरी’ नेपाली खाद्य सम्पदालाई अन्तर्राष्ट्रिय समुदायसँग जोड्ने सांस्कृतिक अभियानका रूपमा समेत स्थापित हुँदै गएको छ।

यस्ता पहलहरूले नेपाली डायस्पोराको सकारात्मक छवि निर्माण गर्न, नेपालको सांस्कृतिक सम्पदाप्रति अन्तर्राष्ट्रिय चासो बढाउन तथा नेपाली समुदायले विश्वभर पुर्‍याइरहेको सिर्जनात्मक योगदानलाई थप उजागर गर्न सहयोग पुग्ने विश्वास गरिएको छ।

ज्ञान, अनुसन्धान र सांस्कृतिक समर्पणमार्फत पनि एउटा व्यक्तिले आफ्नो देशको पहिचान विश्वमञ्चमा स्थापित गर्न सक्छ भन्ने उदाहरणका रूपमा न्यौपानेको यो अभियानलाई हेरिएको छ। ‘फलाङ फुड डिक्सनरी’मार्फत अघि बढाइएको प्रयासले नेपाली खाद्य संस्कृति, सांस्कृतिक सम्पदा र डायस्पोराको प्रतिष्ठालाई अन्तर्राष्ट्रिय स्तरमा थप मजबुत बनाउने अपेक्षा गरिएको छ।