विद्युतीय कारोबार (online transactions) गर्दा ठगीबाट जोगिनका लागि केही महत्वपूर्ण सावधानी अपनाउन आवश्यक छ। यहाँ केही उपयोगी उपायहरू छन ।
.gif)
१. विश्वसनीय वेबसाइट वा एप प्रयोग गर्नुहोस् ।
- सधैं आधिकारिक वेबसाइट वा मोबाइल एपबाट मात्र किनमेल वा कारोबार गर्नुहोस्।
- URL जाँच गर्नुहोस् — ठगी साइटहरू सामान्यतया वास्तविक जस्तो देखिने तरिकाले नक्कली URL प्रयोग गर्छन् (जस्तै, www.paypa1.com सट्टा www.paypal.com)।
२. HTTPS हेर्नुहोस् ।
- कारोबार गर्नु अगाडि वेबसाइटको URL “https://” बाट सुरु भएको छ कि छैन भन्ने कुरा जाँच्नुहोस्। “s” को अर्थ सुरक्षित (secure) हो।
३. सार्वजनिक Wi-Fi बाट कारोबार नगर्नुहोस् ।
- सार्वजनिक Wi-Fi प्रयोग गरेर बैंकिङ वा कार्ड डिटेलहरू हाल्नु जोखिमपूर्ण हुन्छ। सकेसम्म आफ्नै मोबाइल डाटाको प्रयोग गर्नुहोस्।
४. OTP र पासवर्ड गोप्य राख्नुहोस् ।
- तपाईंको बैंक वा मोबाइल वालेटले पठाएको OTP (One Time Password) अरू कसैलाई नदिनुहोस्।
- बैंक वा अन्य वैध संस्था कहिल्यै पासवर्ड, PIN, वा OTP माग्दैनन्।
५. अनलाइन डिलर वा विक्रेताको समीक्षा हेर्नुहोस् ।
- वस्तु किन्ने वा बेच्ने बेलामा विक्रेताको समीक्षा (ratings/reviews) हेर्नुहोस्। नयाँ वा अज्ञात विक्रेताबाट कारोबार गर्दा सचेत हुनुहोस्।
६. अस्वाभाविक अफरमा विश्वास नगर्नुहोस् ।
- “निशुल्क पुरस्कार”, “बम्पर छुट”, वा “तपाईंले लटरी जित्नुभयो” भन्ने अफरहरू अक्सर ठगी हुने सम्भावना हुन्छ।
७. टू-फ्याक्टर अटोथेन्टिकेशन (2FA) सक्षम गर्नुहोस् ।
- तपाईंको ईमेल, बैंक वा वालेट खातामा 2FA प्रयोग गर्नुस्। यसले सुरक्षा स्तर बढाउँछ।
८. साइबर अपराध रिपोर्ट गर्ने तरिका जान्नुहोस् ।
- यदि तपाईं ठगीमा पर्नुभयो भने तुरुन्तैस्
- नजिकको प्रहरी कार्यालयमा उजुरी गर्नुहोस्।
- नेपाल प्रहरीको साइबर ब्यूरो (Cyber Bureau) मा सम्पर्क गर्नुहोस्स् https://cyberbureau.nepalpolice.gov.np
- बैंक वा वालेट सेवा प्रदायकलाई तुरुन्तै खबर गर्नुहोस्।
९. SMS वा इमेल स्क्यामबाट सतर्क रहनुहोस् ।
- अनजान स्रोतबाट आएको लिङ्कमा क्लिक नगर्नुहोस्।
- कुनै पनि डाउनलोड नगर्नुहोस् जुन शंकास्पद लाग्छ।
