काठमाडौँ, ९ असार । नेपालको खाद्य संस्कृति, परम्परागत स्वाद र पाक–सम्पदालाई विश्वसामु चिनाउने अभियानमा सक्रिय व्यक्तित्वहरूले नेपाली खानाको दस्तावेजीकरण र प्रवर्द्धनलाई विशेष महत्व दिँदै आएका छन्। यसै सन्दर्भमा नेपालको पहिलो विश्व खाद्य शब्दकोश ‘फलाङ फुड डिक्सनरी (विश्व खाद्य शब्दकोश)’ का सर्जक तथा लेखक शिव न्यौपानेले लेखक तथा खाद्य अनुसन्धानकर्ता प्रशान्त खनालद्वारा लिखित ‘टिम्मुर’ पुस्तकलाई नेपाली खानाको विश्व यात्रामा महत्वपूर्ण योगदान पुर्याउने कृतिका रूपमा मूल्याङ्कन गरेका छन्।
.gif)
न्यौपानेका अनुसार ‘टिम्मुर’ केवल पाककला सम्बन्धी पुस्तक मात्र नभई नेपालको विविध खाद्य संस्कृति, स्थानीय स्वाद, मौलिक सामग्री र परम्परागत ज्ञानलाई व्यवस्थित रूपमा अभिलेखीकरण गर्ने सांस्कृतिक दस्तावेज हो। नेपाली समाजका विभिन्न जातजाति, समुदाय र भौगोलिक क्षेत्रसँग जोडिएका खानाका परम्परा, स्वाद र इतिहासलाई समेट्दै पुस्तकले नेपालको खाद्य सम्पदालाई नयाँ ढङ्गले प्रस्तुत गरेको उनको भनाइ छ।
उहाँले कुनै पनि राष्ट्रको पहिचान भाषा, संस्कृति र खानासँग गहिरो रूपमा जोडिएको उल्लेख गर्दै नेपाली खानाको संरक्षण र अन्तर्राष्ट्रिय प्रवर्द्धनका लागि यस्ता कृतिहरू आवश्यक रहेको बताएका छन्। “हामीसँग समृद्ध खाद्य संस्कृति छ, तर त्यसको व्यवस्थित अभिलेखीकरण र विश्वस्तरमा प्रचार–प्रसार अझै पर्याप्त छैन। टिम्मुर जस्ता कृतिले यही अभाव पूरा गर्न मद्दत गर्छन्,” न्यौपानेले बताएका छन्।
विश्वका विभिन्न देशका खानासम्बन्धी शब्द, इतिहास र सांस्कृतिक आयामलाई समेट्दै फलाङ फुड डिक्सनरी तयार गरेका न्यौपानेले नेपाली खानालाई पनि विश्व खाद्य संस्कृतिको अभिन्न हिस्सा बनाउनुपर्ने आवश्यकता औँल्याउँदै आएका छन्। उहाँका अनुसार नेपाली परिकार, स्थानीय सामग्री र पाक–परम्परामा अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा स्थापित हुने पर्याप्त सम्भावना रहेको छ।
प्रशान्त खनालको टिम्मुर ले नेपालका पहाड, हिमाल र तराईका विविध समुदायका खानाका परम्परालाई उजागर गर्दै नेपाली पाक–संस्कृतिको बहुआयामिक स्वरूपलाई प्रस्तुत गरेको छ। पुस्तकले नेपाली खानाको इतिहास, विकासक्रम र सामाजिक–सांस्कृतिक महत्वलाई समेत समेटेकाले यसलाई खाद्य अनुसन्धानका लागि सन्दर्भ सामग्रीका रूपमा पनि हेरिएको छ।
खाद्य संस्कृति केवल स्वादसँग मात्र सीमित नहुने, यसले समुदायको जीवनशैली, इतिहास, परम्परा र पहिचान बोकेको हुने भएकाले यसको संरक्षण र प्रवर्द्धन आवश्यक रहेको विज्ञहरूको भनाइ छ। यस्ता कृतिहरूले नेपाली खानाको मौलिकतालाई विश्वमाझ परिचित गराउन र खाद्य पर्यटन प्रवर्द्धनमा समेत सहयोग पुग्ने विश्वास गरिएको छ।
नेपाली खानाको अन्तर्राष्ट्रिय ब्रान्डिङ, खाद्य पर्यटनको विकास तथा सांस्कृतिक पहिचानको संरक्षणका लागि टिम्मुर जस्ता कृतिहरूले महत्वपूर्ण भूमिका खेल्ने अपेक्षा गरिएको छ। नेपाली स्वाद र संस्कृतिलाई विश्वस्तरमा स्थापित गर्ने यात्रामा यो पुस्तकलाई एउटा महत्वपूर्ण कोशेढुङ्गाका रूपमा हेरिएको छ।
